Ambities en doelen
Nederlandse universiteiten hebben zich eraan gecommitteerd om Open Science (OS) de norm te maken tegen 2031. Op nationaal niveau wordt deze transitie gecoördineerd door de Open Science Stuurgroep van de Universiteiten van Nederland (UNL) en de Chiefs of Open Science. Samen hebben zij de UNL Open Science Agenda ontwikkeld, die een gedeelde richting bepaalt voor verandering op gebieden zoals kennisoverdracht en impact, maatschappelijke betrokkenheid, open onderwijs, open wetenschappelijke communicatie, FAIR-data, open software, open hardware, en onderzoeksprocessen en -praktijken. De agenda schetst vijf niveaus van verandering:
-
Open Science mogelijk maken door middel van open infrastructuren
-
Open Science faciliteren door middel van ondersteuning en training
-
Open Science de norm maken samen met de academische gemeenschap
-
Open Science waarderen door middel van beloning en systeeminterventies
-
Open Science verankeren door middel van beleid en regelgeving
Om deze transitie in de praktijk mogelijk te maken, wordt nationale financiering verstrekt via het Open Science-programma van NWO (OSNL), dat tot 2031 gedeelde prioriteiten ondersteunt zoals onderzoeksinfrastructuur, diensten en samenwerkingsprocessen. Tegelijkertijd neemt elke universiteit de verantwoordelijkheid voor het verankeren van Open Science in haar eigen context en strategie.
Aan de RUG was Open Science een kernambitie in het strategisch plan Making Connections, en het blijft een strategische prioriteit in het Instellingsplan 2026-2031 Creating Impact Together. Om dit te realiseren werd in 2021 het Open Science Programme (OSP) gelanceerd. Het wordt aangestuurd door een commissie van decanen, dienstendirecteuren en academische vertegenwoordigers, uitgevoerd door een universiteitsbreed team en gecoördineerd door de Chief of Open Science.
In lijn met de UNL Open Science Agenda stimuleert het OSP de transitie over de vijf niveaus van cultuurverandering voor zijn strategische Open Science-prioriteiten: open access, FAIR-data en -software, open onderwijs, publieksbetrokkenheid, open onderzoeksinformatie, gemeenschap en communicatie.
"Wij bouwen niet alleen aan een meer open universiteit, wij creëren een instelling met meer impact die vooroploopt in het vormgeven van de toekomst van de wetenschap."
Strategische ambities van de RUG voor Open Science
Voortbouwend op de principes uiteengezet in de Open Science-visie van de RUG en in lijn met de nationale UNL Open Science Agenda, onderschrijft het Instellingsplan van de Rijksuniversiteit Groningen het principe dat wetenschappelijke en onderwijskundige kennis publiekelijk toegankelijk en herbruikbaar zou moeten zijn. Open Science wordt opgevat als een belangrijke aanjager van transparant, op samenwerking gericht en impactvol onderzoek en onderwijs, waarin het delen van kennis, hergebruik en betrokkenheid bij de samenleving centraal staan. Dit omvat het zorgvuldig en verantwoord delen van onderzoeksdata, publicaties, methoden en software, in lijn met ethische, juridische en veiligheidsoverwegingen.
De huidige fase van het Open Science Programme richt zich op het verder verankeren van Open Science in de dagelijkse onderzoeks- en onderwijspraktijk binnen de gehele universiteit. Na een eerste fase waarin bewustwording, momentum en fundamentele infrastructuur tot stand werden gebracht, is de nadruk verschoven naar volledige implementatie en culturele integratie. Deze volgende fase sluit nauw aan bij nationale en Europese ontwikkelingen en ondersteunt de ambitie van de universiteit om de digitale en academische autonomie te versterken, de afhankelijkheid van commerciële aanbieders te verminderen en de maatschappelijke impact van onderzoek te maximaliseren.
Meer informatie:
Open Access & scholalry communication
Open Access & wetenschappelijke communicatie
De RUG streeft ernaar haar afhankelijkheid van grote commerciële uitgevers en pay-to-publish open access-modellen (gold en hybride OA) te verminderen. De monopoliepositie van deze uitgevers vormt een bedreiging voor de academische autonomie en de toegankelijkheid van de wetenschap. Wij zetten ons in voor het ontwikkelen en ondersteunen van duurzamere en door de gemeenschap geleide publicatiemodellen, te meer omdat de kosten van bestaande Read & Publish-overeenkomsten blijven stijgen, wat vragen oproept over de houdbaarheid ervan op de lange termijn.
Sturende documenten:
-
UG Publication Strategy Framework (wordt gepubliceerd in 2026)
FAIR Data & Software
FAIR-data & software
Aan de RUG is het creëren van Findable, Accessible, Interoperable en Reusable (FAIR) onderzoeksdata en software een voorwaarde voor efficiënter, reproduceerbaar en betrouwbaar wetenschappelijk onderzoek.
Sturende documenten:
-
Nationaal OS-programma 2030, punt 4
-
Nederlandse gedragscode wetenschappelijke integriteit (nieuwe versie wordt toegevoegd in 2026)
Open onderwijs
Open onderwijs
Open Educational Resources (OER) maken vrije toegang tot, gebruik en aanpassing van onderwijsmateriaal mogelijk, ter ondersteuning van inclusief, op de lerende gericht en op samenwerking gebaseerd onderwijs en kenniscreatie. Open Science-principes zullen worden toegepast in het hoger onderwijs, zowel binnen universitaire curricula als in de ontwikkeling en verzorging van onderwijs. In lijn met het strategisch plan van de Rijksuniversiteit Groningen omvat dit het gebruik en hergebruik van openlijk beschikbaar onderwijsmateriaal, evenals de co-creatie van open leermaterialen en oplossingen met maatschappelijke partners. Deze aanpak creëert toegevoegde waarde voor de bredere leergemeenschap, waaronder docenten, studenten en externe partners.
Sturende documenten:
-
UNL Open Science Agenda, Speerpunt 7 Hoger Onderwijs
Public Engagement (waaronder Citizen Science)
Publieksbetrokkenheid (waaronder Citizen Science)
De RUG streeft ernaar maatschappelijke impact te maximaliseren door transparantie in onderzoek en onderwijsmateriaal, en door nauwe samenwerking mogelijk te maken tussen kennisinstellingen, overheid, bedrijfsleven en burgers. Dit versterkt de internationale positie van de Nederlandse wetenschap en optimaliseert de manier waarop kennis wordt gecreëerd, gedeeld en gecommuniceerd ten behoeve van de samenleving.
Sturende documenten:
-
Nationaal OS-programma 2030, punt 1
-
UNL Open Science Agenda, Speerpunten 3, 6, 11
Open onderzoeksinformatie
Open onderzoeksinformatie
De Rijksuniversiteit Groningen zet zich in voor het bevorderen van Open Science en verantwoorde onderzoeksbeoordeling, mede via de transitie naar open onderzoeksinformatie. In april 2024 ondertekende de universiteit de Barcelona Declaration on Open Research Information, waarmee zij zich aansloot bij een internationale beweging van universiteiten, financiers en onderzoeksorganisaties die werken aan een transparanter, interoperabel en door de gemeenschap bestuurd ecosysteem voor onderzoeksinformatie. Onze ambitie ondersteunt een verschuiving weg van gesloten en propriëtaire systemen naar onderzoeksinformatie die openlijk toegankelijk, herbruikbaar en transparant is. Het omvat belangrijke metadata over publicaties, onderzoekers, affiliaties, subsidies en andere wetenschappelijke output die ten grondslag liggen aan evaluatie, vindbaarheid en strategische besluitvorming.
Sturende documenten:
Community
Gemeenschap
De missie van de Open Science Community Groningen (OSCG) is om het voor iedereen aan de Rijksuniversiteit Groningen en het Universitair Medisch Centrum gemakkelijker te maken om grootschalige adoptie van open, reproduceerbare en verantwoorde wetenschappelijke methoden te faciliteren.
De OSCG wil onderzoek toegankelijker en reproduceerbaarder maken door: 1) het aanbieden van workshops, lezingen en materialen op de OSCG-website om mensen te helpen open science-praktijken te begrijpen en toe te passen, 2) mensen die geïnteresseerd zijn in open science samen te brengen en bestaande open science-initiatieven te ondersteunen, en 3) verantwoorde onderzoekspraktijken en beleid te bevorderen die open science aanmoedigen.
Meer informatie: