Partijgeschiedenis
Volt Nederland is de Nederlandse afdeling van de pan-Europese partij Volt Europa, die op 29 maart 2017 werd opgericht. De Nederlandse afdeling kwam op 23 juni 2018 tot stand. Volt profileert zich als een pro-Europese, progressieve en sociaal-liberale partij en legt de nadruk op democratische vernieuwing, duurzaamheid en grensoverschrijdende samenwerking binnen Europa.
Na een eerste deelname aan de Europese verkiezingen van 2019, waarbij Volt in Nederland 1,9 procent van de stemmen behaalde maar geen zetel won, brak de partij in maart 2021 door met drie zetels in de Tweede Kamer. Bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2023 verloor de partij een zetel en bij de verkiezingen van 2025 opnieuw, waardoor politiek leider Laurens Dassen als enige Volt-afgevaardigde in de Tweede Kamer overbleef.
Oprichting en electorale doorbraak
Volt Europa werd op 29 maart 2017 opgericht als pan-Europese partij. Volt Nederland werd op 23 juni 2018, precies twee jaar na het Brexit-referendum, opgericht door onder andere Reinier van Lanschot (voorzitter) en Laurens Dassen (penningmeester). In oktober 2018 stelde Volt Europa in Amsterdam de Amsterdam Declaration vast als programma voor de Europese verkiezingen van 2019, met als speerpunten het creëren van een federaal Europa en het investeren in de Europese economie. Volt haalde in Nederland ruim 100.000 stemmen (1,9%), maar niet genoeg voor een zetel. Alleen in Duitsland wist Volt in 2019 een zetel in het Europees Parlement te behalen.
Het is niet uniek dat een partij in meerdere Europese landen actief is, ook in Nederland niet – denk aan de Piratenpartij of het Initiatief voor de Europese Democratie, met respectievelijk ongeveer 1.000 en 500 Nederlandse leden op hun hoogtepunt. Wel bijzonder is dat een dergelijke partij electoraal succesvol is. Met drie zetels bij de Tweede Kamerverkiezingen van maart 2021 was Volt Nederland de eerste nationale Volt-afdeling die is verkozen in het nationale parlement — tot dusver ook de enige. De kandidatenlijst telde evenveel vrouwen als mannen en een derde was jonger dan 26. Laurens Dassen was lijsttrekker. Nilüfer Gündoğan werd verkozen op de tweede plaats. Marieke Koekoek steeg dankzij ruim 37 duizend voorkeurstemmen van de vierde naar de derde plek en werd zo verkozen.
Crisis rond Nilüfer Gündoğan
In februari 2022 werd Gündoğan door de Tweede Kamerfractie en het partijbestuur uit de fractie gezet wegens vermeend grensoverschrijdend gedrag. Gündoğan vocht dit besluit juridisch aan en de voorzieningenrechter gelastte dat zij weer tot de fractie moest worden toegelaten. Kort daarna werd zij alsnog uit de fractie gezet door de twee andere Kamerleden.
Op 5 april 2022 stelde Volt hoger beroep in tegen het vonnis van de voorzieningenrechter, en op 7 februari 2023 vernietigde het Gerechtshof Amsterdam dat vonnis en wees het de vorderingen van Gündoğan alsnog af. Gündoğan spande een nieuwe rechtszaak aan en eiste meer dan een miljoen euro van Volt wegens inkomensschade. De Amsterdamse rechtbank oordeelde de vorderingen op 11 februari 2026 ‘niet toewijsbaar’ en ging mee in het argument van Volt dat, in navolging van artikel 67 lid 3 van de Grondwet, de Volt-fractie niet onrechtmatig handelde door haar uit de fractie te zetten: ‘[het is] aan de leden van een fractie om te beslissen of zij de politieke samenwerking met een ander fractielid willen voortzetten’, zo las de uitspraak.
Al dan niet met het recht aan de kant van Volt, maakte de kwestie-Gündoğan zichtbaar dat de partijleiding, in de woorden van de voorzieningenrechter, ‘jong en relatief onervaren’ was. Dit bleek, volgens de rechter, onder meer uit het feit dat het fractiereglement niet was gevolgd: tot een schorsing kon pas worden overgegaan na minimaal twee schriftelijke waarschuwingen en nadat het Kamerlid zich in een besloten fractievergadering had kunnen uitspreken over de situatie. Bovendien stond er in de statuten van 2020 inhoudelijk niets over het schorsen van Kamerleden.
Volt kwam op 7 mei 2023 met een rapport over de kwestie. Hierin werd gewezen op het ontbreken van een crisisplan, dat verschillende aspecten van het integriteitsbeleid nog in ontwikkeling waren, en dat er verwarring bestond over de formele verhouding tussen de politieke vereniging, het bestuur en de Tweede Kamerfractie. De statutenwijziging van 2023, vastgesteld op 13 mei 2023, nam de aanbevelingen uit dit interne rapport, in het bijzonder de aanbeveling om duidelijkere regels te stellen omtrent ontheffing uit het lidmaatschap en om een Integriteitscommissie in te stellen, grotendeels over; zie ook Organisatorische ontwikkeling.
Wisselende verkiezingsuitslagen en toekomstige doelstellingen
Bij de vervroegde Tweede Kamerverkiezingen in november 2023 zakte Volt terug van drie naar twee zetels. Bij de Europese verkiezingen van 2024 behaalde Volt Nederland dan wel weer twee zetels in het Europees Parlement, die nu worden bezet door Reinier van Lanschot, de eerste voorzitter van Volt Nederland (2018-2020), en Anna Strolenberg. Aldaar maken zij deel uit van de fractie De Groenen/Europese Vrije Alliantie. Bij de vervroegde Tweede Kamerverkiezingen van 2025 verloor de partij opnieuw een zetel en bleef Laurens Dassen als enige Volt-vertegenwoordiger in de Tweede Kamer over.
In reactie op de tegenvallende verkiezingsuitslagen presenteerde het bestuur van Volt Nederland de strategie RE:Align29 op het congres van 9 mei 2026. Voor de periode 2026-2029 zet de partij in op het versterken van de organisatorische basis, het activeren en ondersteunen van leden en vrijwilligers, en het vergroten van de politieke en maatschappelijke impact. In het oog springende doelstellingen zijn: 6 Tweede Kamerzetels, een groei van de huidige 19 naar 30 duizend leden en dat er in 2029 minimaal 800 kandidaten meedoen aan de gemeenteraadsverkiezingen.
In het kort
Het is niet uitzonderlijk dat een internationale partij in Nederland meedoet aan verkiezingen, maar Volt — met dien verstande dat meer dan de helft van de Volt-Europa-leden lid is van Volt Nederland — is tot dusver de meest succesvolle. Sinds 2021 heeft Volt Nederland zetels in de Tweede Kamer, Provinciale Staten en (dus) de Eerste Kamer, in gemeenteraden van overwegend grotere (studenten)steden en, niet onbelangrijk, in het Europees Parlement. De crisis rond Nilüfer Gündoğan toonde ook de kwetsbaarheid van een jonge partij, met een nog onervaren partijleiding en procedures omtrent ongewenst gedrag en ontheffing van het lidmaatschap die nog niet voldoende waren uitgekristalliseerd.
Volt speelt in het Nederlandse partijlandschap vooral een rol als progressieve, pro-Europese vernieuwingspartij. Ideologisch en programmatisch staat ze dichtbij D66. Met nog maar één Tweede Kamerzetel na twee opeenvolgende verliezen van een zetel, blijft het echter de vraag of Volt haar ambitieuze doelstelling van zes zetels in 2029 kan waarmaken.
Deze partijgeschiedenis is voor het laatst bijgewerkt in juni 2026. De auteursrechten op deze tekst liggen bij de DNPP. Wanneer u (delen van) deze tekst wilt gebruiken, neem dan contact op met het DNPP.