Wetenschap Werkt | MimeCure’s revolutionaire geneesmiddel voor chronische longziekten

De wetenschap draagt dag in, dag uit bij aan oplossingen voor uiteenlopende maatschappelijke problemen. Van nieuwe medicijnen tot slimme oplossingen voor de landbouw; ons onderzoek helpt de maatschappij vooruit. Dit is echter niet altijd meteen zichtbaar. In de rubriek Wetenschap Werkt, delen we daarom verhalen die gaan over concrete innovaties, producten en ideeën om te laten zien dat wetenschap werkt!

^{Tekst: Thomas Vos, Corporate Communicatie RUG}

Chronische longziekten zoals COPD (Chronisch Obstructief Longlijden) en Idiopathische Pulmonale Fibrose (IPF) zijn voor patiënten zeer ingrijpend, maar moeilijk te behandelen. Zorg voor patiënten is vooral gericht op het bestrijden van symptomen. RUG-onderzoekers Luke van der Koog en Erik Frijlink (FSE) willen dat veranderen: zij ontwikkelen vanuit hun bedrijf MimeCure een revolutionaire behandelmethode. De eerste resultaten zijn veelbelovend.

Het idee dat tot MimeCure leidde, ontstond op een kerstborrel. Van der Koog: ‘Ik kwam in gesprek met hoogleraar translationele farmacologie Reinoud Gosens. Hij liep al langer rond met het idee dat extracellular vesicles [EV’s] mogelijk gebruikt zouden kunnen worden als een therapie. EV’s zijn hele kleine vetbolletjes die worden uitgescheiden door cellen en belangrijke boodschappen overbrengen tussen cellen. Hij droeg mij voor als PhD-student om dit te onderzoeken en betrok al gauw ook Erik erbij vanwege zijn farmaceutische kennis en Anika Nagelkerke, die goed wist hoe we EV’s konden isoleren en er experimenten mee konden doen. Samen bedachten we: wat nou als we erachter kunnen komen wat er in die EV’s zit? Dan hebben we een heel mooi project.’ Frijlink: ‘Van een EV een geneesmiddel maken is niet bepaald het eerste waar je als farmacoloog aan denkt, maar ik vertrouwde op de intelligentie van Luke. En dat heeft zich uitbetaald.’

Sleutelsignaal

De eerste stap was om te zoeken naar het sleutelsignaal binnen die EV’s dat een rol zou kunnen spelen bij het herstel van cellen. Omdat chronische longziekten nog niet behandelbaar zijn en er bij het UMCG en de RUG veel expertise zit over deze aandoeningen, focuste Van der Koog zich hierop: ‘Bij chronische longziekten zoals IPF en COPD raakt het herstelmechanisme van het longweefsel verstoord. Waar de longen zich bij jou en mij herstellen na inademing van bijvoorbeeld schadelijke stoffen, gebeurt dat bij patiënten met IPF en COPD niet goed.

‘In mijn onderzoek wilde ik begrijpen hoe het herstel van longweefsel normaal gesproken wordt aangestuurd. Stamcellen in de long spelen hierin een centrale rol en worden daarbij ondersteund door fibroblasten, de belangrijkste cellen van het bindweefsel. Ik wilde onderzoeken hoe deze cellen met elkaar communiceren en welke signalen, waaronder EV’s, daarbij betrokken zijn. Zo hoopte ik tussen al deze signalen het sleutelsignaal te vinden dat een rol speelt bij het herstel. En daarbij stelde ik mezelf ook de vraag of we dat als regeneratieve therapie zouden kunnen ontwikkelen,’ aldus Van der Koog.

Eureka-moment

Intensief onderzoek volgde. Van der Koog ontdekte dat de EV’s een cruciale rol spelen. ‘Maar daarmee hadden we nog geen geneesmiddel,’ legt hij uit. ‘We hebben geanalyseerd welke eiwitten er allemaal in EV’s zitten. Dat leverde een enorme lijst op. Op een slimme manier hebben we toen geprobeerd om dit terug te brengen naar de eiwitten die volgens ons echt potentie hadden. Uiteindelijk kwamen we uit op twaalf kandidaten. Die hebben we in het lab op minuscule longetjes getest, ontwikkeld door het team van Reinoud Gosens. Het eiwit Osteoglycine sprong eruit, en dat eiwit hebben we vervolgens zo bewerkt dat er een actief fragment overbleef, dat we MC002 noemen. Dat doet hetzelfde als het eiwit, maar is kleiner en kan daardoor dieper in de longen doordringen. Op basis van verschillende modellen op het lab bleek dit heel effectief voor het stimuleren van longherstel.’

Frijlink: ‘De selectie die Luke heeft gedaan is heel knap. Het ging om maar liefst 2222 eiwitten, en daar moet je dan het juiste uit weten te halen. Luke maakte op een hele slimme manier selecties. Anders hadden we het eiwit nooit gevonden. Je kunt het gerust een Eureka-moment noemen.’

MimeCure

De ontdekking leidde tot een patent, eigendom van de RUG, dat gelicentieerd werd aan MimeCure. Frijlink: ‘Groningen en de regio zijn hiervoor ideaal. We hebben een vrij unieke structuur hier in het Noorden waarbij we gebruik kunnen maken van het netwerk van de RUG en regionale investeerders kunnen aantrekken.’ Van der Koog: ‘Op dit moment zitten we met MimeCure nog in de preklinische fase, wat betekent dat we nog niet op mensen mogen testen. Dat is een lang traject waarin we nu belangrijke stappen zetten. We richten ons daarbij vanwege de schaal van het onderzoek in eerste instantie op IPF-patiënten, omdat dit om een relatief kleine groep patiënten gaat. Maar toekomstige toepassingen bij COPD en andere ziekten sluiten we zeker niet uit.' Frijlink: ‘We willen over ongeveer anderhalf jaar op mensen kunnen testen. Dat is echt waanzinnig snel, maar met slimme keuzes en dankzij onze financiers denken we dat dit mogelijk is. Wij benutten de kansen die er zijn, en volgens mij gaat dat heel goed.’

Spin-out helpt spin-out

Uiteindelijk moeten deze stappen leiden tot een geneesmiddel. Over de toediening daarvan hebben Van der Koog en Frijlink ook al een idee. Van der Koog: ‘We weten dat ons eiwit, MC002, werkt en dat we er een formulering van kunnen maken die patiënten kunnen inhaleren, bijvoorbeeld met de compacte inhalatoren van PureIMS. Dat zouden zij dan bijvoorbeeld dagelijks moeten doen, al weten we nog niet precies welke dosering en frequentie daarbij horen.’ Frijlink: ‘Het mooie is dat PureIMS ook een spin-out van de RUG is, die onze toepassing weer mogelijk maakt. Wetenschap werkt dus wel degelijk.’

Meer informatie

• Luke van der Koog
• Erik Frijlink
• MimeCure
• PureIMS

Wil je meer weten over Wetenschap werkt? Bekijk dan de overzichtspagina voor alle edities.