The eye's mind
Ogen als spiegels van de ziel
De pupilgrootte is niet alleen afhankelijk van lichtsterkte, maar ook van emoties. De metafoor dat ogen als camera’s de buitenwereld getrouw vastleggen klopt niet. Net als de hersenen, waarvan ogen een verlengstuk zijn, anticiperen zij erop, gevormd door wat wij verwachten en belangrijk vinden. Maar hoe ver reikt deze invloed? Kunnen gedachten, wensen of verlangens daadwerkelijk de vroegste stadia van wat we zien vormgeven? In haar proefschrift betoogt Vilotijevic dat er sensorische afstemming is: cognitie dringt door tot in de allereerste stadia van de zintuiglijke verwerking, waarbij de sensorische input wordt geoptimaliseerd op basis van de eisen van de huidige situatie en de nabije toekomst.
Allereerst laat Vilotijevic zien dat aandacht niet alleen bepaalt wat we selecteren in de visuele wereld, maar ook hoe visuele informatie wordt opgenomen, door middel van dynamische modulatie van de pupilgrootte. Vervolgens toont ze aan dat deze aandachtseffecten op de pupilgrootte specifiek voortkomen uit beeldvormende visuele banen, en niet uit niet-beeldvormende visuele systemen. Aandacht blijft de pupilgrootte beïnvloeden, zelfs wanneer visuele stimuli niet langer subjectief worden waargenomen. Dat wijst erop dat sensorische afstemming zowel mét als zonder bewuste perceptie werkzaam is.
Verder presenteert Vilotijevic bewijs dat aandachtgerelateerde invloeden mogelijk zelfs reiken tot het netvlies zelf, zoals blijkt uit veranderingen in retinale signalen, al blijven de precieze onderliggende mechanismen vooralsnog onopgehelderd. Tot slot betoogt zij dat cognitief gedreven veranderingen in pupilgrootte een functionele rol vervullen, doordat ze het visuele systeem helpen een balans te vinden tussen concurrerende eisen zoals gevoeligheid, resolutie en paraatheid voor actie. Deze bevindingen worden geïntegreerd in een breder raamwerk, waarin sensorische afstemming wordt gepositioneerd als een verenigend principe dat cognitie en sensatie met elkaar verbindt.