Maatwerk en bedrijfsspecifieke doelen zijn het begin van een landbouwbeleid dat biologisch en extersief boeren structureel waardeert

Met maatwerk in de zonering, de invoering van de rekenkundige ondergrens en de belofte dat boeren ‘niet worden gehouden aan onhaalbare doelen’ komt landbouwminister Jaimi van Essen tegemoet aan de wens om stikstofbeleid op maat te maken. Daarnaast kiest hij voor bedrijfsspecifieke doelen. Dat biedt een uitgelezen kans om biologische en extensieve landbouw een volwaardige plaats te geven in het Nederlandse landbouwbeleid, maar alleen als we verder kijken dan stikstof en ook het onderliggende beleidssysteem durven te vernieuwen.

Biologische en extensieve landbouw draagt bij aan maatschappelijke doelen, zoals het verminderen van stikstof. Generiek stikstofbeleid laat integrale duurzaamheid en systeemoplossingen echter liggen. Maatwerk kan de invoering van dat generieke beleid gebiedsgericht gladstrijken, bijvoorbeeld door stikstofdoelen per zone vast te stellen of de zoneringsafstand rond natuurgebieden aan te passen aan de te behalen doelen.

Bedrijfsspecifieke doelen maken ook maatwerk voor biologische en extensieve boeren mogelijk. Een aanvullende uitzonderingspositie voor veel weidegang en een aangepast, vaak eiwitarm voerrantsoen beloont het vakmanschap van de extensieve boer. Werken met doelen betekent dat de boer zelf kiest hoe hij die doelen haalt. Vakmanschap en ondernemerschap staan dan centraal, en duurzaam vooroplopen wordt gewaardeerd.

Je zou kunnen denken dat we er hiermee zijn en dat biologische en extensieve landbouw nu geborgd is in het beleid. Dan juichen we te vroeg. Het beleidssysteem is nog altijd ingesteld op het Europese landbouwbeleid van na de Tweede Wereldoorlog, met steun voor schaalvergroting, mechanisatie en prijsgaranties om voedselzekerheid te waarborgen. Maatwerk binnen een bestaand systeem is nog geen systeemverandering. Zolang datastromen en beleidskeuzes onvoldoende rekening houden met integrale duurzaamheid, blijft biologische en extensieve landbouw een uitzondering in plaats van een volwaardig uitgangspunt. Ook moeten we waken voor nieuw generiek beleid dat maatwerk weer teniet kan doen. Generiek beleid biedt weliswaar uniformiteit, duidelijkheid en controleerbaarheid, maar doet geen recht aan de verschillen tussen landbouwbedrijven en hun bijdrage aan maatschappelijke doelen. Bedrijfsspecifieke doelen moeten daarom niet alleen ruimte bieden voor verschillen, maar ook de duurzame prestaties van individuele bedrijven zichtbaar en waardeerbaar maken.

Een veranderend klimaat leidt tot lagere opbrengsten, productieverlies en voedselonzekerheid. Biologische en extensieve landbouw biedt een bedrijfsmodel met stabielere opbrengsten én een kleinere voetafdruk, zoals bij het bedrijf van Peter Oosterhof in Foxwolde. Zo wordt de opgave voor de sector niet steeds groter. Het werkt dus twee kanten op, en met bedrijfsspecifieke doelen en maatwerk kan die positieve bijdrage beleidsruimte krijgen. Dat is een goede stap vooruit. De echte kans ligt echter niet in uitzonderingen voor Biologische en extensieve boeren, maar in landbouwbeleid waarin hun vakmanschap en duurzame prestaties vanzelfsprekend worden gewaardeerd.

Dit opiniestuk is geschreven door Ingrid van Huizen, operationeel directeur CDLT en manager programmalijn Transitiepaden van ReGeNL.