Skip to ContentSkip to Navigation
AlumniBlijf betrokkenAlumnus schrijft verhaal

Mijn studentenkamer / Kerst Toxopeus

Na mijn eerste drie jaar in Groningen twee andere kamers te hebben versleten huurde ik in september 1958 als vierdejaars een kamer met afzonderlijke slaapkamer (prijs: fls 63,- per maand). Het huis is later veelvuldig ter sprake gekomen in het Nieuwsblad van het Noorden en zelfs éénmaal in een biografie van Groningens grootste en bekendste rechtshistoricus en literator H.J. Scheltema (1906 – 1981). In zijn boek "Langs zelfgekozen paden" schrijft E.W.A. Henssen dat Scheltema in 1934/35 woonde in de Oude Kijk in't Jatstraat "waar de gezusters Rozema boven een sigarenwinkel een ploerterij exploiteerden". Een slordiger omschrijving van het roemruchte studentenhuis OK in't Jat 18 kon niet worden bedacht. Hoog op de prachtige voorgevel stond in grote witte kalkletters Sigaren te lezen en daaronder de naam W.R. Rozema, een bekende toneelpromotor. Vele fameuze acteurs van ooit hebben na afloop van hun voorstelling de nacht doorgebracht in OK in't Jat 18. Volgens Prof. Scheltema was Rozema een bastaard van wijlen Koning Willem III (vandaar de initialen W.R., voor Wilhelmus Rex). Hij was oud, aan de drank en bij mijn komst allang overleden.

Telegraaf cover
Coverstory in de Telegraaf / Nieuws van de Dag. Klik om te vergroten.
Telegraaf
Artikel in De Telegraaf / Nieuws van de Dag. Klik om te vergroten.

Sinds omstreeks 1911 had hij een 18-jarige jongedame in dienst, die de sigarenwinkel dreef en begon met het verhuren van kamers aan studenten en andere alleenstaanden (mijn eerste buurvrouw in het huis was nog een stokoude mevrouw Leemhuis, die kort van mijn komst het huis verliet nadat zij van de trap was gevallen). De nog jonge hospita heette Tettje Henderika Hemmen (uit Winschoten) en zij was tevens (opnieuw volgens Scheltema) maîtresse van Rozema zolang als dat nog ging. Tettje had een jongere zuster, genaamd Sien, die zolang ik op OK in't J 18 gewoond heb (tot medio 1963) wekelijks op de thee kwam. Als Henssen's biografie ooit nog wordt herdrukt, moet pag. 62 worden herzien.

Oude Kijk in t Jatstraat 18
Oude Kijk in t Jatstraat 18. Klik om te vergroten.
Diner bij Koos Kerstholt
Prof. Scheltema en anderen op bezoek bij Kerst Toxopeus. Klik om te vergroten.

Het huis dateert van 1630 en is veelvuldig te zien geweest op oude stadskaarten van Groningen en nog steeds op vele ansichtkaarten van de academie of de broerkerk daar tegenover. Luxe kon je het huis niet noemen. Bij binnenkomst zag je prachtige betimmering van voorraadkasten en een monumentale marmergedekte toonbank met een gasvlammetje om een sigaar te proeven; daarop een spiegeltje voor als de klant eerst zijn snor even moest bijknippen.

Kerst Toxopeus
Kerst Toxopeus. Klik om te vergroten.

Er rinkelde een klassieke bel maar de heren/dames studenten en hun bezoekers werd gevraagd de deur drie keer te openen en te sluiten en luid te roepen: blijft u maar! Dit bespaarde juffrouw Tettje even zovele malen een overbodige loop. Vele studenten lieten dit voorschrift opnemen in de adreslijst van de Almanak van de vereniging waartoe zijn behoorden. Mocht voor een kamerbewoner de telefoon gaan (21786), hanteerde juffrouw Tettje een scheidsrechtersfluitje waarop de geroepene de trappen afstormde. Hond Kalav (en daarvoor poes Turandot) bliezen hun eigen partij altijd mee.

Wie naar de wc moest kon alleen terecht op het steenkoude binnenplaatsje waar zich een minieme faciliteit bevond waar je verkleumd van terug kwam. Sommige studenten (althans heren) hadden in de meest voorkomende nood wel een alternatief waar Tettjes Poolse (!) werkster nooit haar beklag over deed.

- 0 – 0 – 0 –

Het huis bood ruimte op twee etages aan maximaal vier studenten van beiderlei kunne. Zonder dat er sprake was van Tettjes toezicht of controle op ongeregeldheden onder de kamerbewoners sliep ieder der geslachtsrijpen in zijn of haar eigen bed en, althans in mijn tijd, was er van ontluikende liefde geen of nauwelijks sprake. Ik had een kamer aan de voorgevel met een klein slaapkamertje aan de achtergevel. In de kamer van mijn buurvrouw (ook aan de voorgevel) stond wel een bed. Naast mijn slaapkamer bevond zich een minuscuul kamertje voor een wel zeer jongerejaars die een trap hoger onder het schuine dak nog net een bed kon vinden, maar daarnaast op de zolder bevond zich nog een kamertje (met bed) voor de vierde student (als u het nog volgen kunt). Vanzelfsprekend werd er binnen OK in't Jat 18 nogal wat verhuisd als zich een vacature voordeed.

Prof. Jan Pen over Groningen en juffrouw Tettje, 1975, deel 2.
Prof. Jan Pen over Groningen en juffrouw Tettje, 1975, deel 2. Klik om te vergroten.
Prof. Jan Pen over Groningen en juffrouw Tettje, 1975.
Prof. Jan Pen over Groningen en juffrouw Tettje, 1975, Klik om te vergroten.

Tettje zelf sliep in een soort alkoof tussen de winkel en haar eigen woonkamer, al dan niet samen het haar zuster Sien. In die woonkamer kwam een van ons regelmatig binnen voor soep, koffie of thee. Met haar verjaardag kwamen wij gezamenlijk, waarbij er ook door de gastvrouw meer gedronken werd dan op onze kamers gebruikelijk was. Zelf bedienden wij ons eigenhandig van sigaretten in de winkel met achterlating van een briefje hoeveel we nou weer hadden gepakt; afrekening was onverbiddelijk aan het eind van de maand. Soms ook bedienden wij de winkel als Tettje ons dat vroeg voor een uurtje. Het leven was er goed, gezellig, vredig en binnen grenzen zeer tolerant.

- 0 – 0 – 0 –

Zo was na vele jaren OK in't Jat 18 een vast instituut geworden en Tettje zelf niet minder. Iedere student wist wie en wat zij was. Een voormalige bewoner bracht haar altijd wel even een bezoek in de winkel als het lustrum was of om een andere reden. Tevens had Tettje veel vaste klanten, variërend van Prof. Scheltema voor een unieke pijptabak tot de hoeren uit de Kromme Elleboog voor sigaretten ("voor mijn gasten").

Deze Stad: 'Liever Tettje dan een flatje!'
Deze Stad: 'Liever Tettje dan een flatje!' Klik om te vergroten.
Brief 'Liever Tettje dan een flatje!'
Brief: 'Liever Tettje dan een flatje! Klik om te vergroten".
Diner bij Koos Kerstholt
Diner bij Koos Kerstholt. Klik om te vergroten.
Diner bij Koos Kerstholt
Diner bij Koos Kerstholt. Klik om te vergroten.

In 1961 boden de toenmalige kamerbewoners haar een diner aan ter gelegenheid van haar 50 jarige bewoning van het huis. Daartoe waren alle voormalige bewoners uitgenodigd. Een geëmotioneerde Tettje was toen 68 jaar oud en de groepsfoto bij die gelegenheid laat 26 mensen zien. Het Nieuwsblad had er ruime ruchtbaarheid aan gegeven en sindsdien was Tettje een BG (Bekende Groninger) geworden die regelmatig de pers haalde: een coverstory over de RUG in de Telegraaf (1967), haar 79ste verjaardag (Gezinsbode 1972), Haar 80ste verjaardag (Nieuwsblad 1973) (met wéér een commensalen diner) en tenslotte (nieuwsblad 1975) een groot artikel: "Juffrouw Tettje houdt er mee op". Dat was het einde van de winkel en van OK in't Jat 18 als "ploerterij". Tettje overleed op 22 januari 1981, bijna 88 jaar oud. In haar huis heeft ze als hospita 64 jaar lang voor generaties van studenten bijgedragen aan hun onvergetelijke tijd; een tijd die wij genoten onder het motto van 1961: Liever Tettje dan een flatje!

Jarige super-hospita
Jarige super-hospita. Klik om te vergroten.
Juffrouw tettje en "haar heren", 1972
Juffrouw tettje en "haar heren", 1972. Klik om te vergroten.
Kalfsoesters met roomsaus.
Kalfsoesters met roomsaus. Klik om te vergroten.
Diner ter gelegenheid van de 80e verjaardag, 1973
Diner ter gelegenheid van de 80e verjaardag, 1973. Klik om te vergroten.
Dankbriefje van juffrouw Tettje
Dankbriefje van juffrouw Tettje. Klik om te vergroten.
Dankbriefje van juffrouw Tettje
Dankbriefje van juffrouw Tettje. Klik om te vergroten.

-0 – 0 – 0 –

Veel bijzonders heb ik in het huis niet meegemaakt gedurende mijn 4-jarig verblijf. Slechts een zwaar beschonken inbreker die halverwege bleef steken onder het valraam van mijn slaapkamer. Zijn arrestatie van het onderlichaam was voor de politie een hele klus.

Mijn opvolgers maakten een brand mee op de zolder. De gevolgen ervan zijn in de balken nog steeds te zien. Volgens (alweer) Prof. Scheltema holde de brandweer de trappen op, terwijl achter de toonbank juffrouw Tettje voor de omstanders stond te recipiëren en ook nog sigaretten verkocht. Een nog latere gewapende overval in de winkel heb ik slechts uit de krant kunnen lezen.

- 0 – 0 – 0 –

Het allerbeste dat OK in't Jat 18 kon overkomen is dat het huis tot (gemeentelijk?) monument werd verklaard. Het is gekocht door iemand die het interieur vakkundig heeft gerenoveerd, en wordt thans privé bewoond. Ik heb het nog een keer mogen bezoeken en ik wist niet wat ik zag.

De voorgevel is weliswaar ongewijzigd gebleven behalve dan dat Rozema en zijn Sigaren zijn verdwenen, ook de vlaggenstokhouder is verwijderd die Tettje bijna het leven heeft gekost toen zij de vlag van Vindicat wou uitsteken bij een lustrum en bijna uit het raam viel (1959). Al sinds Rozema was de winkel immer corpsleverancier reden waarom het wapen van Vindicat levensgroot boven de toegangsdeur was aangebracht; ook die is verdwenen en niemand weet waar het gebleven is.

Maar dan het interieur! Alle betimmering in de winkel is gehandhaafd. De sigaren hebben plaatsgemaakt voor boeken in dezelfde kasten; ook de toonbank staat er nog. Het meest opmerkelijke is evenwel dat de houten vloer in Tettje's woonkamer is weggebroken zodat ik de laatste keer stond op de marmeren vloer van 1630. Ook het "tengelwerk" (gespannen behang) was gesloopt en niemand van ons zou ooit hebben kunnen verwachten dat er oude kasten en zelfs eengrote openhaard te voorschrijn zouden komen. Dergelijke verrassingen trof ik aan in sommige kamers boven. OK in't Jat 18 is de status van museum waardig.

Juffrouw Tettje houdt ermee op, 1975.
Juffrouw Tettje houdt ermee op, 1975. Klik om te vergroten.
Overlijdensbericht juffrouw Tettje, 1981.
Overlijdensbericht juffrouw Tettje, 1981. Klik om te vergroten.

- 0 – 0 – 0 –

Resteert nog de vraag of OK in't J 18 een typisch "Corpshuis" is geweest. Het antwoord is "gemengd" (zoals de populatie dat ook al was met de Magna Petenten). Ik heb een noviet zien komen (en gaan) op aanbeveling van een met haar ouders bevriende professor en ook een kapster die we met u aanspraken. Wel was het zo dat nieuwe bewoners vaak verschenen via vriendschappelijke co-optatie, echter nooit zonder voorafgaande screening en goedkering van Tettje, die destijds alsenige vrouw op Mutua Fides werd toegelaten bij de jaarlijkse "ploertenborrel".

Laten we het erop houden dat in Oude Kijk in't Jatstraat 18 de vrouw het als enige voor het zeggen geeft gehad voor bijna de volle twintigste eeuw.

K. Toxopeus  / rechten 1962

(thema: Mijn studentenkamer)

Laatst gewijzigd:04 augustus 2014 10:20