Helmi, prof. dr. Amina

Amina Helmi (1970) is hoogleraar Dynamica, structuur en vorming van de Melkweg. Helmi schreef een baanbrekend proefschrift (waarvoor ze de Christiaan Huygens-prijs 2004 ontving) waarin de geschiedenis en het ontstaan van onze Melkweg in een nieuw licht werden geplaatst: ons Melkwegstelstel is waarschijnlijk geleidelijk aangegroeid met kleinere sterrenstelsels. Helmi spoort die aparte sterrenstelsels ('fossielen') op en bedrijft dus een soort astro-archeologie; ze gebruikt de informatie van sterfossielen om het ontstaan van de Melkweg te reconstrueren.
Helmi heeft een aantal gerenommeerde subsidies ontvangen, zoals een Vidi in 2003 en, in 2009, een ERC Starting Grant van de EU. Ze is actief in allerlei internationale netwerken en is in 2017 benoemd tot lid van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen. Een team met Amina Helmi bracht in augustus 2014 in Science voor het eerst de ruimtelijke verdeling van de onbekende materie tussen de sterren in beeld. Helmi is nauw betrokken bij de in 2013 gelanceerde GAIA-telescoop die met zeer preciese metingen het Melkwegstelsel in kaart brengt. In 2015 ontving ze voor haar onderzoek hiernaar een Vici-subsidie en in 2017 opnieuw een NWO-subsidie. In 2018 kreeg ze met haar onderzoeksgroep als een van de eersten de gelegenheid om de tweede set gegevens van de GAIA-telescoop te bestuderen.
De Melkweg werd altijd gezien als een relatief onveranderlijk spiraalstelsel. Het onderzoek van Helmi en haar collega’s heeft dat beeld fundamenteel veranderd. Door de bewegingen en eigenschappen van miljoenen sterren te analyseren, ontdekten zij de overblijfselen van kleinere sterrenstelsels die in het verre verleden door de Melkweg zijn opgeslokt.
Deze zogenoemde ‘sterrenstromen’ vormen fossiele sporen van kosmische botsingen die in het verleden hebben plaatsgevonden. Op deze manier bieden sterrenstromen een gedetailleerd overzicht van de fusiegeschiedenis van het sterrenstelsel.
Een van Helmi’s meest invloedrijke bijdragen was de ontdekking van Gaia-Enceladus, een groot sterrenstelsel dat ongeveer tien miljard jaar geleden met de jonge Melkweg botste. Deze ontdekking, mogelijk gemaakt door gegevens van de Europese ruimtemissie Gaia, wordt beschouwd als een mijlpaal in ons begrip van de vorming van ons sterrenstelsel.
Voor haar baanbrekende onderzoek ontving Helmi in 2019 de Spinozapremie, de 'Nederlandse Nobelprijs'. In 2026 ontving ze de prestigieuze Kavli-prijs voor astrofysica, samen met Vasily Belokurov (University of Cambridge) en Rodrigo Ibata (Université de Strasbourg). Volgens het Kavli Prize Committee heeft het onderzoek van Helmi en haar medewinnaars 'ons begrip van hoe grote sterrenstelsels zoals de Melkweg zijn ontstaan fundamenteel veranderd.' Sterrenstelsels worden niet langer gezien als statische systemen, maar als dynamische structuren die voortdurend veranderen door kosmische interacties.
Eerder in het nieuws
-
Amina Helmi en haar team opnieuw betrokken bij nieuwste data Release van Gaia-missie RUG-nieuws, juni 2022
-
Spinozapremie 2019 voor astronome Amina Helmi RUG-nieuws, juni 2019
-
'Smoking gun'. Amina Helmi wist dat ze moest wachten op Gaia Broerstraat 5, december 2019
-
Sterrenkundigen vinden de reus die de jonge Melkweg zijn vorm gaf RUG-nieuws, oktober 2018
-
Klein sterrenstelsel maakte 'slakkenhuis' in onze hoek van Melkweg RUG-nieuws, september 2018
-
Revolutie in de sterrenkunde door nieuwe metingen RUG-nieuws, april 2018
-
Helmi benoemd tot lid KNAW RUG-nieuws, mei 2017
-
Groningse sterrenkundige Amina Helmi mede-ontdekker van nieuwe sterrenstroom in de Melkweg RUG-nieuws, 2 februari 2011