Gerechtigkeitsdiskurse in Passionsspielen des ‚neuen‘ Glaubens
De rol van gerechtigheid in de passiespelen van het ‘nieuwe’ geloof
Gerechtigheid is een Europees leidmotief dat tot de verbeelding spreekt. Deze constatering geldt in het bijzonder voor het genre van de passiespelen dat in Europa vanaf de 12e eeuw verscheen en dat - ook om deze reden ΜΆ- door de eeuwen heen een actueel genre is gebleven. Het is zelfs zodanig actueel dat Nederland, een land waar kerkgebouwen tot ateliers en discotheken worden verbouwd, een jaarlijkse optocht en theatrale enscenering kent, die ‘The Passion’ wordt genoemd en die het lijden van Jezus opvoert.
Dit gedramatiseerde Bijbelse verhaal van Jezus, dat onrechtvaardigheid en het hieruit voortvloeiende lijden vanuit verschillende invalshoeken weerspiegelt, leent zich uitstekend voor het bestuderen van dit leidmotief. Claudia Daiber onderzocht voor haar promotie drie passiespelen om de vraag te beantwoorden hoe de periode van de reformatie en het confessionalisme het leidmotief van gerechtigheid hebben beïnvloed of misschien zelfs hebben veranderd.
In het passiespel uit Zurich van Jakob Ruf (1545) wordt Jezus als een soort ‘bijstandsontvanger’ gestileerd, waardoor de armen, waaronder hijzelf, recht wordt gedaan. Het passiespel uit Neurenberg van Hans Sachs (1558) uit de kritiek dat de invoering van het ‘nieuwe’ geloof niet heeft geleid tot een betere morele houding van de rijken, integendeel: de armen worden nog steeds genadeloos uitgebuit. Ook het passiespel (1608) van de befaamde Hugo de Groot uit Leiden stelt de gerechtigheidsvraag als Jezus in de Tuin van Getsemane in opstand komt tegen zijn lot: ‘Moet het echt gebeuren? Helaas, het moet.’
Daibers onderzoek toont aan dat het lijden van Jezus in de genoemde passiespelen in mindere mate als religiegeschiedenis wordt voorgesteld, maar meer als sociale geschiedenis. Verder markeert het passiespel van De Groot dat Jezus in eerste instantie weigert in zijn lot te berusten maar uiteindelijk zijn lot aanneemt als zijn missie. Hiermee wordt zijn vermogen om te handelen als mens benadrukt.