Mediated receptive multilingualism: factors of success in facilitation of language learning
Elkaar begrijpen door een derde taal
Anna Branets’ proefschrift gaat over hoe mensen elkaar kunnen begrijpen, zelfs wanneer zij verschillende talen spreken die niet aan elkaar verwant zijn. De focus van haar onderzoek lag op gemedieerde receptieve meertaligheid (Receptive Multilingualism, RM), een communicatievorm waarin het verstaan van de ander wordt ondersteund door kennis van een verwante derde taal. In dit onderzoek probeerden moedertaalsprekers van het Ests om Oekraïense teksten te begrijpen met behulp van hun kennis van het Russisch, een taal die nauw verwant is aan het Oekraïens en die veel Esten kennen. Daarnaast gingen zij in gesprek met Oekraïenstaligen, waarbij ieder zijn of haar moedertaal gebruikte. Branets onderzocht hoe begrip tot stand komt tijdens het lezen en het communiceren, en welke factoren dit begrip ondersteunen of belemmeren.
De experimenten werden uitgevoerd zowel vóór als na de grootschalige invasie van Oekraïne door Rusland in 2022. Dit maakte het mogelijk sociolinguïstische veranderingen binnen de Oekraïense gemeenschap in Estland te observeren. Branets combineerde verschillende onderzoeksmethoden, waaronder vragenlijsten, toetsen van Russische taalvaardigheid, taken die het begrip van Oekraïense woorden en teksten meten, zelfrapportages van deelnemers, metingen van taalattitudes en communicatietaken. Samen bieden deze methoden een helder beeld van hoe gemedieerde RM in praktijksituaties functioneert.
De resultaten tonen aan dat gemedieerde RM begrip en interactie tussen sprekers van talen die nogal van elkaar verschillen effectief kan ondersteunen. De mate van begrip wordt beïnvloed door een combinatie van linguïstische en extralinguïstische factoren. Kennis van het Russisch en waargenomen of daadwerkelijke overeenkomsten tussen het Russisch en het Oekraïens, samen met extralinguïstische factoren zoals blootstelling aan het Russisch, context, leerbaarheid, taalattitudes, ervaring met meertalige communicatie, meta-linguïstisch bewustzijn en algemene kennis, spelen hierbij een belangrijke rol. De bevindingen suggereren dat gemedieerde RM bijdraagt aan het leren van een taal en aan de ontwikkeling van meertalige competentie.