Disentangling dissociation

Dissociatie in relatie tot psychotische klachten en geheugenwerking

Dissociatieve ervaringen, zoals je los voelen van jezelf of van de wereld, komen vaak voor. Ze spelen een rol bij verschillende psychische problemen, waaronder posttraumatische klachten en psychose. Ante Schlesselmann onderzocht twee vragen. Ten eerste: hoe hangen dissociatieve ervaringen samen met psychotische klachten bij mensen met een stoornis binnen het schizofreniespectrum? Ten tweede: klopt het idee dat dissociatie een soort beschermingsreactie is die het geheugen verstoort, vooral bij negatieve emoties?

Voor de eerste vraag bracht Schlesselmann klachten in kaart als een netwerk. Bij mensen met psychose vormden dissociatieve ervaringen grotendeels een eigen groep, dus niet simpelweg een bijverschijnsel van psychotische klachten. De verbinding met psychotische klachten liep vooral via emotionele spanning. Dat wijst op het belang van gevoelens zoals angst en somberheid als schakel tussen trauma, dissociatie en psychose. Tegelijk laat zijn onderzoek zien dat je uit zulke patronen niet zomaar oorzaak en gevolg kunt afleiden.

Voor de tweede vraag beoordeelde hij kritisch onderzoek naar hersenscans bij dissociatieve identiteitsstoornis. De conclusie is dat de huidige studies te veel beperkingen hebben om sterke claims te ondersteunen over geheugenbarrières tussen zogenoemde gescheiden identiteiten. Daarna deed hij twee geheugenstudies. In een studentengroep bleek geen duidelijk verband tussen dissociatie en geheugenfouten. Verder was er een virtual reality-studie, waaraan onder meer mensen met een psychose deelnamen. Deelnemers die zich op dat moment sterker losgekoppeld voelden, hadden meer moeite boze gezichten aan de juiste persoon te koppelen.

Samen laten deze studies zien dat dissociatie geen vage bijzaak is, en dat de relatie met geheugenproblemen niet triviaal is. Dit vraagt om gerichte aandacht in onderzoek en behandeling, én om meer methodologische scherpte in onderzoek naar dissociatieve ervaringen.