Institutional adaptation in Dutch land use and transportation programs
Institutionele aanpassing in Nederlandse programma’s voor ruimtelijke ordening en vervoer
In Nederland worden programma’s vaak gebruikt om ruimtelijke opgaven aan te pakken. In programma’s kunnen organisaties hun besluiten onderling afstemmen om tot een integrale aanpak te komen. Echter, in de praktijk worden programma's vaak ervaren als ingewikkeld en komt effectieve coördinatie door de wirwar aan verschillende regels, normen en strategieën - zogenaamde instituties - moeilijk tot stand.
In zijn proefschrift onderzoekt Ingo Bousema daarom hoe en waarom instituties in programma's worden aangepast. Vanuit een polycentrisch perspectief worden programma's beschouwd als gelaagde bestuurssystemen van actoren en fora. Aan de hand van vergelijkende en verdiepende casestudies van meerdere programma’s in Nederland laat het onderzoek zien dat de wijze van aanpassing afhankelijk is van het niveau waarop het plaatsvindt.
Op het programmaniveau wisselen actoren tussen fora, terwijl anderen fora verschuiven en verbinden. Op het niveau van fora sleutelen actoren voortdurend aan de spelregels. Individuele actoren beïnvloeden het aanpassen van instituties door deel te nemen aan processen van betekenisgeving, besluitvorming en projectwerk. Ook blijkt dat aanpassingen niet enkel voorkomen uit het programmabelang, maar ook uit individuele belangen en in reactie op besluiten elders.
Voor ambtenaren en bestuurders die werken in programma’s is het raadzaam om een overzicht bij te houden van de kluwen aan fora, de eigen organisatie te betrekken, verschillende aanpassingsstrategieën paraat te hebben en deze op de juiste momenten toe te passen. Voor organisaties is het verstandig om politici te betrekken, onderzoeksbudget en personeel te investeren, ambtenaren en bestuurders op te leiden voor het werk in programma’s, en deze de ruimte geven om te experimenteren.