Unravelling swallowing dysfunction: videofluoroscopic analysis of radiation effects in head and neck cancer
Het ontrafelen van slikstoornissen: videofluoroscopische analyse van stralingseffecten bij hoofd- en halskanker
Radiotherapie op maat: slikfunctie behouden na behandeling van hoofd-hals kanker.
Radiotherapie is een essentieel onderdeel van de behandeling van hoofd-hals kanker. Ondanks verbeterde bestralingstechnieken blijft verslikken (aspiratie) een vaak onderschat probleem, dat kan leiden tot ernstige complicaties zoals longontsteking (aspiratiepneumonie). Dit proefschrift van Agata Bannink-Gawryszuk richt zich op het beter begrijpen, voorspellen en voorkomen van aspiratie na radiotherapie.
Om aspiratie in kaart te brengen, werden nieuwe slikstructuren gedefinieerd: de slikspieren werden gegroepeerd in zogenaamde Functional Swallowing Units, gebaseerd op hun specifieke rol in het slikproces, zoals bij voorbeeld het heffen van het strottenhoofd of het bewegen van de tongbasis. Met behulp van CT- en MRI-beelden zijn praktische intekening richtlijnen ontwikkeld om deze structuren nauwkeurig te identificeren en tijdens bestraling te sparen.
Röntgen-slikvideo’s (videofluoroscopie) toonden aan dat aspiratie na radiotherapie relatief vaak voorkomt, maar niet altijd wordt opgemerkt. Op basis van deze gegevens zijn voorspellingsmodellen ontwikkeld, waarmee de kans op aspiratie kan worden berekend aan de hand van stralingsdosis in specifieke slikstructuren en patiëntkenmerken.
Deze modellen maken het mogelijk radiotherapie beter te personaliseren: de dosis kan zo worden geoptimaliseerd dat niet alleen de tumor effectief wordt bestraald, maar ook belangrijke slikspieren zoveel mogelijk worden gespaard.
Deze aanpak vormt een belangrijke stap richting functiebehoudende, gepersonaliseerde radiotherapie, waarbij naast tumorgenezing ook de functionele uitkomsten en de kwaliteit van leven na behandeling centraal staat.