Peat reclamations of the Pre-Roman Iron Age and Roman Iron Age in Friesland (The Netherlands)
Friese veenontginningen begonnen al in de 4e eeuw v.Chr.
De Friese veenontginningen begonnen al in de 4e eeuw v.Chr. en waren vooral bedoeld om landbouw mogelijk te maken. Dat blijkt uit promotieonderzoek van Marco Bakker. Zijn onderzoek laat zien dat deze vroege ingrepen in het landschap uiteindelijk niet duurzaam waren en leidden tot het verlaten van nederzettingen – die later toch weer bewoonbaar werden.
Uit archeologische waarnemingen was bekend dat al enkele eeuwen voor het begin van de jaartelling delen van de Friese venen vanuit de kwelders door terpbewoners werden ontgonnen. Uit kleinschalige opgravingen werd echter vooral duidelijk dat er nog weinig met zekerheid gezegd kon worden over dit fenomeen. Marco Bakker wilde met zijn onderzoek daarom meer inzicht krijgen in deze vroegste Friese veenontginningen. Zijn onderzoek levert tal van nieuwe inzichten op over deze ontginningen.
Een van de belangrijkste inzichten is dat de drijfveer achter deze ontginningen het creëren van een agrarisch cultuurlandschap was. Andere activiteiten, zoals turfwinning, waren van secundair belang. Een ander belangrijk inzicht is dat deze ontginningen allesbehalve duurzaam waren. De ontwatering door sloten veroorzaakte bodemdaling. Daardoor werden de ontgonnen landen steeds natter. Dit dwong de bewoners uiteindelijk om nieuw veen te ontginnen en hun nederzettingen te verplaatsen. Interessant is dat de verlaten ontginningen geleidelijk weer ophoogden, vooral door afzetting van zeeklei. Hierdoor herstelde de balans zich enigszins en werden ze over tijd weer geschikt voor bewoning, wat dan ook wel gebeurde. Uit het onderzoek blijkt verder dat het einde van deze ontginningen aansluit bij de bevolkingsafname in het terpengebied van de 3e en vroege 4e eeuw n.C.