Skip to ContentSkip to Navigation
breed in kennis  -  sterk in techniek
Onderzoek Kapteyn Instituut Agenda en Nieuws

Deel een van Euclid’s eerste grote datarelease vormt goudmijn voor astronomen

16 november 2026

ESA en het Euclid-consortium hebben de DR1 Foundation gepubliceerd, de eerste grote data release (DR1) van de ruimtemissie. Het is een enorme verzameling van optische en nabij-infraroodwaarnemingen die het licht heeft gevangen van meer dan een miljard objecten. De verzameling bestrijkt 1.900 vierkante graden van de hemel, wat overeenkomt met ongeveer 14% van het gebied dat voor de zesjarige missie is gepland.

decoratieve afbeelding
De kern van de M81-groep, met de sterrenstelsels NGC 3077 en Messier 81. Credit: ESA/Euclid

Het is de grootste hemelkaart in zijn soort die ooit vanuit de ruimte is gemaakt. De data combineren uitzonderlijk scherpe beelden, uitgebreide catalogi en miljoenen spectra, en bieden de internationale astrofysische gemeenschap een ongekende schat aan gegevens om een breed scala aan astrofysische vragen te beantwoorden.

In Nederland maken astronomen, kosmologen en datawetenschappers van onder meer de Rijksuniversiteit Groningen en Universiteit Leiden deel uit van het Euclid-consortium. Het nationale Euclid Science Data Center is gehuisvest aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Sterrenstelsels, deep fields en spectra
De DR1 Foundation bevat ongeveer 10.000 wetenschappelijke beelden die zijn gemaakt met de twee instrumenten aan boord van van Euclid, VIS en NISP, en catalogi met beschrijvingen van de hemellichamen die tijdens deze waarnemingen zijn gedetecteerd. In iets meer dan een jaar tijd heeft Euclid meer dan 900 miljoen sterrenstelsels in het vrijgegeven gebied gecatalogiseerd. Daarnaast is een aantal gebieden gedurende langere tijd herhaaldelijk waargenomen, de zogeheten Euclid Deep Fields, waardoor astronomen sterrenstelsels kunnen onderzoeken die tot wel 10 miljard jaar oud zijn.

De publicatie omvat ook meer dan 160 miljoen spectra, die cruciale en aanvullende informatie bieden over de waargenomen objecten. Dit is slechts 14% van wat Euclid uiteindelijk gaat opleveren.

decoratieve afbeelding
Cluster van sterrenstelsels Abell 3128. Credit: ESA/Euclid

Zwaartekrachtlenzen
Diverse wetenschappelijke en technische artikelen die vandaag op arXiv zijn verschenen, presenteren belangrijke resultaten over sterke zwaartekrachtlenzen, een fenomeen waarbij zware sterrenstelsels het licht van verder weg gelegen objecten vervormen en vergroten. Onderzoekers van het Euclid-consortium hebben meer dan 15.000 kandidaat-lenzen geïdentificeerd en daarmee de grootste homogene catalogus in zijn soort tot nu toe samengesteld. Kunstmatige intelligentie, burgerwetenschap en validatie door deskundigen werden gecombineerd om deze systemen te identificeren uit de 900 miljoen sterrenstelsels die in de DR1 Foundation-gegevens zijn gedetecteerd.

Tot de ontdekkingen behoren zeldzame configuraties met meerdere achtergrondbronnen, schijfsterrenstelsels en gelensde quasars. Geautomatiseerde modellering en karakterisering werden ook met succes toegepast op duizenden kandidaten, waardoor onderzoekers de massa’s van sterrenstelsels konden schatten en verre sterrenstelsels konden reconstrueren.

Verwachting
Verwacht wordt dat Euclid tijdens zijn zesjarige waarneemperiode meer dan 100.000 van dergelijke gelensde sterrenstelsels zal ontdekken, wat belangrijk is voor het onderzoek aan de vorming en evolutie van sterrenstelsels, donkere materie en kosmologie. De data van de DR1 Foundation zullen als basis dienen voor de volledige DR1-release, die de eerste kosmologische analyses van de missie zal opleveren. Naast de hierboven gepresenteerde resultaten stelt het onderzoekers nu al in staat om een breed scala aan astrofysische vraagstukken te onderzoeken die verder reiken dan de kosmologie.

Laatst gewijzigd:18 november 2026 09:07
Deel dit Facebook LinkedIn