De (potentiële) overname van DigiD door het Amerikaanse Kyndryl zorgt voor onrust. Er bestaan twijfels over of gegevens die zijn verwerkt door DigiD nog wel bestand zijn tegen Amerikaanse invloed en wat de gevolgen kunnen zijn, gezien de belangrijke plaats die DigiD inneemt in de Nederlandse samenleving.¹ Potentiële gevolgen zijn het verlies van zeggenschap over de gegevens en het onder druk komen te staan van de digitale autonomie.

Parallel te trekken met de zorgen omtrent digitale infrastructuur is de actualiteit van de eerste zelfrijdende auto in Nederland. Hierdoor wordt een nieuw soort infrastructuur ontwikkeld die afhankelijk is van verschillende soorten infrastructuur, zoals het wegennet en digitale infrastructuur. Deze zelfrijdende auto is bovendien van het merk Tesla en dit is op dit moment de enige in zijn soort die toestemming van de RDW heeft om de openbare weg te betreden.² Bovendien doet goed voorbeeld goed volgen, hetgeen kan leiden tot het aanpassen van het productieproces door andere producenten van de zelfrijdende auto’s om ook toegang tot de Nederlandse markt te verkrijgen. Een mogelijk gevolg hiervan is dat de karakteristieken van deze Tesla van grote invloed zullen zijn op de standaarden die in de toekomst worden gehanteerd voor het geven van toestemming tot het op de markt brengen van zelfrijdende auto’s.

De term ‘digitale infrastructuur’ is overkoepelend. Hieronder valt onder andere DigiD. Het omvat het gehele netwerk waarover digitale informatie reist. Als voorbeeld van onderdelen van dat netwerk noemt het artikel ‘De strijd om controle over de digitale infrastructuur’ datacenters en software. Dit valt onder de term infrastructuur, aangezien er wordt voldaan aan de drie karakteristieken.³ Allereerst is infrastructuur duurzaam en permanent beschikbaar. Daarnaast is het onafhankelijk in zijn functioneren en is het gebruik niet beperkt tot een specifieke groep.

In het geval van andere soorten infrastructuur, zoals waterinfrastructuur, luchthavens en treinverbindingen, speelt de overheid een omvangrijke rol. Zo kan de overheid een wettelijk verplichte aandeelhouderspositie hebben of houdt de overheid de vinger in de pap door middel van de aangestelde toezichthouder Autoriteit Consument en Markt.

Uit jurisprudentie over art. 10 Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens blijkt dat het recht op verkrijgen van informatie fundamenteel is. Daar komt bij dat het wordt aangemerkt als vitale infrastructuur door het NCTV als gevolg van de hoeveelheid gebruik van het internet. Bovendien is een goede werking van het internet van algemeen belang. Ook is toegang hiertoe noodzakelijk om deel te kunnen nemen aan de samenleving. Zo blijkt bijvoorbeeld uit de afhankelijkheid van DigiD als het gaat om toegang tot overheidswebsites. Ten slotte moet continuïteit worden gewaarborgd, met het oog op de gevolgen van bijvoorbeeld Distributed Denial of Services-aanvallen op de DigiD-site. Dit duidt op een nutskarakter van digitale infrastructuur.

Is overheidsregulering relevant?

Een efficiënte infrastructuur is van essentieel belang voor het functioneren van de samenleving, aangezien een verstoring daarvan grote negatieve gevolgen kan hebben voor zowel de economie als de nationale veiligheid. De Nederlandse ICT-infrastructuur is op dit moment voor een groot deel afhankelijk van grote technologiebedrijven uit de Verenigde Staten. Door veranderende geopolitieke verhoudingen kan deze digitale afhankelijkheid gevaren met zich meebrengen. Een voorbeeld hiervan is het blokkeren van het Outlook-account van de hoofdaanklager van het Internationaal Strafhof in opdracht van de regering-Trump.⁴ Daarom is het van belang om in te zetten op de ontwikkeling van een Europese of Nederlandse ICT-infrastructuur. Zonder overheidsregulering zal een opbouw van nieuwe ICT-infrastructuur moeilijk tot stand komen, doordat grote technologiebedrijven een dominante positie op de markt innemen. De Europese Unie kan ook een rol spelen doordat zij regelgeving hebben ingevoerd, en lidstaten kunnen samenwerken door middelen te bundelen en gezamenlijke onderzoeks- en innovatieprogramma’s op te zetten. Kwetsbaarheden zoals cyberaanvallen en datalekken beperken zich immers niet tot nationale grenzen. In Nederland is op initiatief van de gemeente Amsterdam met de invoering van de TADA-waarden een stap gezet richting regulering van het gebruik van technologie en data.⁵ De TADA-waarden bieden richting aan de wijze waarop met technologie en data moet worden omgegaan, met als doel het ethisch gebruik van data waarbij mensenrechten centraal staan.

 Kunnen we een goed voorbeeld nemen aan Estland?

Estland is een voorloper in de gereguleerde digitale wereld. Ze heeft bijna een volledig digitale overheid waarbij alle online-diensten zijn aangesloten op één overheidsportaal.⁶ Burgers krijgen via een e-ID, een digitale combinatie van een handtekening en een identificatiebewijs, toegang tot de online-diensten van de overheid. Fysieke loketten en bureaucratie zijn afgeschaft, waardoor toegang tot het internet van fundamenteel belang is geworden. Het recht op toegang tot het internet volgt impliciet uit art. 44 van de Grondwet van de Republiek Estland. Op grond van deze bepaling heeft iedere burger recht op vrije toegang tot informatie van publiek belang. Het digitaal aanbieden van overheidsinformatie en -diensten maakt toegang tot het internet een noodzakelijke voorwaarde voor de daadwerkelijke uitoefening van dit recht. Daarmee is Estland een goed voorbeeld van hoe overheidsregulering van ICT-infrastructuur vorm kan krijgen. De verordeningen van de Europese Unie richten zich tot op heden primair op het reguleren van het gebruik van de ICT-infrastructuur en niet op het reguleren van het waarborgen van de beschikbaarheid daarvan. In het Nederlandse recht kent men de Telecommunicatiewet ter implementatie van de Europese Telecomcode. Deze wet fungeert indirect als reguleringsmechanisme voor de beschikbaarheid van bepaalde ICT-infrastructuur.

 En wat nu?

De relevantie van vroegtijdige regulering kan worden gekoppeld aan het belang van het recht op toegang tot het internet en het cruciale belang van regulering. Met het oog op de maatschappelijke discussie en de toenemende mate van afhankelijkheid van digitale infrastructuur heeft ‘De strijd om controle over de digitale infrastructuur’ als doel een antwoord te geven op de vraag: ‘Is het noodzakelijk om digitale infrastructuur te reguleren?’. Interessant voor verder onderzoek is bovendien het grondrechtelijk vastleggen van het recht op internet als overkoepelend recht omtrent digitale infrastructuur. Invulling kan geschieden door andere regelgeving in te voeren, waarvan de DSA als voorbeeld kan dienen. Een dergelijke grondrechtelijke verankering creëert een gemeenschappelijk juridisch uitgangspunt voor de interpretatie van wetgeving omtrent digitale infrastructuur.

¹ NOS Nieuws, ‘Kamer: alles op alles zetten om DigiD-gegevens uit Amerikaanse handen te houden’, www.nos.nl, 21 januari 2026 (laatst geraadpleegd op 18 mei 2026).

² E. Vermeeren, ‘44.000 Nederlandse Tesla’s krijgen zelfrijfunctie: zijn bestuurders er klaar voor?’, www.nu.nl (laatst geraadpleeg op 11 mei 2026).

³ Ministerie Infrastructuur en Waterstaat, Ongekende kennis, 22 juli 2022, p. 6.

⁴ S. Hartholt, ‘Wake-up call: Microsoft sluit e-mail ICC zonder pardon af’, www.binnenlandsbestuur.nl, 19 mei 2025 (laatst geraadpleegd op 24 februari 2026).

⁵ D. Schmidt & K. Bos, ‘Tada.city’, Hét Amsterdamse kennisplatform - openresearch.amsterdam (laatst geraadpleegt 13 april 2026); Gemeente Amsterdam, ‘Tada-waarden’, www.amsterdam.nl (laatst geraadpleegd op 13 april 2026).

⁶ R. Bouma, ‘Een volledig digitale samenleving: in Estland kan het’, www.nos.nl, 18 augustus 2017 (laatst geraadpleegd op 13 april 2026).