Bedelen mag… behalve in de meeste grote gemeenten

_{Door Esther van der Meer}

Het verbod op bedelarij is in 2000 uit het wetboek van strafrecht gehaald, maar ondertussen is bedelen op veel plekken nog altijd niet toegestaan. Sterker nog: door maatregelen in Algemene Plaatselijke Verordeningen zijn regels soms strenger dan voorheen.

Dat blijkt uit onderzoek van juristen Els Schipaanboord, Stefan van Tongeren en Michel Vols van de faculteit Rechtsgeleerdheid.

Vier jaar onderzoek naar bedelarij gebundeld

Hun bevindingen staan te lezen in het onlangs verschenen boek ‘Zichtbaar onzichtbaar: bedelen in onze samenleving’, dat vier jaar onderzoek naar bedelarij in België en Nederland bundelt. Els Schipaanboord: ''Hoe gaan we om met mensen die aan de ene kant soms overlast veroorzaken maar aan de andere kant ook kwetsbaar zijn en geen huis hebben? Dat was onze centrale vraag.”

Om die te beantwoorden doken de onderzoekers in de APV’s van de 45 grootste gemeentes van Nederland. Wat blijkt? Ondanks dat in Nederland landelijk alleen nog een verbod op bedelen in het openbaar vervoer geldt, heeft 90 procent van de gemeenten aanvullende maatregelen genomen om bedelen te verbieden.

Dan gaat het bijvoorbeeld om bedelboetes. Maar daarnaast kunnen ook gebiedsverboden worden opgelegd om daklozen die overlast geven te weren uit een bepaald gebied. Het overtreden van zo’n gebiedsverbod is een misdrijf en kan uiteindelijk leiden tot een werkstraf of hechtenis en in sommige gevallen zelfs een behandelmaatregel.

Schipaanboord: ''We hebben niet alleen gekeken welke maatregelen er zijn, maar ook in hoeverre er wordt gehandhaafd. Dan zie je bijvoorbeeld dat de afgelopen 12 jaar 1,2 miljoen euro aan boetes voor bedelen zijn opgelegd, inclusief boetes in het openbaar vervoer.”

Van een kale kip kun je niet plukken

Het gros van die boetes wordt niet geïnd – van een kale kip kun je niet plukken – maar ze worden ook niet kwijtgescholden. ''Stel dat zo iemand wel een huis krijgt, dan staat onmiddellijk iemand op de stoep om die boete te innen.”

Daarmee staat dit beleid volgens de onderzoekers haaks op het overheidsstreven om in 2030 dakloosheid volledig te beëindigen. Sterker nog: we zien juist de afgelopen jaren een stijging van het aantal daklozen en de overlast die daarmee gepaard gaat.

Schipaanboord: ''Er is de afgelopen jaren zoveel gesneden in de sociale voorzieningen en opvangmogelijkheden. En daarnaast speelt ook nog het woningtekort.”

Toch zijn er ook hoopvolle ontwikkelingen. Zo neemt het aantal bedelboetes af en heeft de gemeenteraad van Leiden onlangs besloten om het bedelverbod in de APV niet langer te handhaven en stemde Zwolle voor afschaffing van het plaatselijke verbod.

Oplossing ligt niet in strengere regelgeving

Schipaanboord juicht die ontwikkelingen toe. ''De oplossing voor overlast door daklozen ligt niet in strengere regelgeving. Zorg voor genoeg opvangplekken, en dan niet alleen als het vriest. Werk volgens het principe van housing first: zorg dat mensen een dak boven hun hoofd hebben en ga dan, als daar sprake van is, aan de andere problemen van mensen werken, zoals afkicken of van hun schulden afkomen.”

En ondertussen kun je ook zelf een klein beetje helpen. Koop de Riepe, haal iets uit de supermarkt voor de dakloze die voor de deur staat, vraag hoe het gaat. Schipaanboord: ''Ik haal zelf vaak een pak sap, iets om te eten en knoop een gesprekje aan. Een samenleving laat zich meten aan hoe we omgaan met mensen die het moeilijk hebben. Omzien naar de ander begint bij niet wegkijken.” 

Het boek 'Zichtbaar onzichtbaar, bedelen in onze samenleving' is verschenen bij Owl Press. Op 20 maart is de officiële presentatie in Brussel.