Skip to ContentSkip to Navigation
breed in kennis  -  sterk in techniek
Over ons Actueel Nieuws

Gezond ouder worden? Waarom zelfregie steeds belangrijker wordt

16 november 2026
Martine Goedendorp
Martine Goedendorp (Foto: Henk Veenstra)

Gezond ouder worden: dat wil iedereen. Maar hoe doe je dat? Volgens gezondheidspsycholoog Martine Goedendorp is fysieke gezondheid niet het enige dat telt. Je moet volgens haar de vaardigheden hebben om goed om te gaan met fysieke, emotionele en sociale uitdagingen. Ze onderzoekt hoe inwoners van Nederland hier tegenaan kijken en wat ze kunnen doen om hun gezondheid te bevorderen.

Tekst: Thomas Vos, Corporate Communicatie / Foto’s: Henk Veenstra

Oost-Groningen en Twente: twee regio’s met veel kleine dorpen waar (ouderen)voorzieningen steeds meer verdwijnen. Tegelijkertijd zijn verzorgingstehuizen bedoeld voor mensen die echt niet meer thuis kunnen wonen omdat ze intensieve zorg nodig hebben. Wat betekent dat voor de groep ouderen die daar niet terecht kan of wil, maar ook weinig voorzieningen in de buurt heeft? Martine Goedendorp: ‘Oudere inwoners van regio’s zoals Oost-Groningen en Twente moeten veel regelen om zelfstandig thuis te kunnen blijven wonen. Soms is er zelfs geen huisarts in de buurt. Als onderzoeker kijk ik samen met stichtingen en dorpsverenigingen hoe we inwoners van onder meer deze gebieden kunnen stimuleren om zelf meer regie te voeren over hun eigen gezondheid.’

Achtergrond

Goedendorp is sinds 2020 als onderzoeker verbonden aan de Faculteit Gedrags- en Maatschappijwetenschappen van de RUG. Ze richt zich op de rol van zelfregie bij gezond ouder worden. Ze studeerde Levensmiddelentechnologie en werkte een tijdje in de voedselindustrie, maar vond psychologie uiteindelijk nuttiger, waarna ze besloot deze studie te volgen. Sindsdien heeft ze bij diverse Nederlandse universiteiten onderzoek gedaan, onder meer een promotieonderzoek naar interventies voor mensen met vermoeidheidsklachten die door verschillende ziekten worden veroorzaakt.

Goedendorp op faculteit GMW
Goedendorp: 'Als onderzoeker kijk ik hoe we inwoners van regio's met kleine dorpen waar (ouderen)voorzieningen steeds meer verdwijnen, kunnen stimuleren om zelf meer regie te voeren over hun eigen gezondheid.' (Foto: Henk Veenstra)

Positieve gezondheid

In haar werk hanteert Goedendorp een specifieke definitie van gezondheid, zo legt ze uit: ‘De WHO definieerde gezondheid in 1948 al als breder dan alleen fysieke gezondheid. Ook emotionele en sociale gezondheid zijn namelijk van groot belang. Inmiddels leven we in een tijd waarin ook mensen met een chronische ziekte zich heel gezond kunnen voelen en gedragen. Daarom hanteer ik de definitie van positieve gezondheid. Dat houdt in dat iemand als gezond wordt gezien als diegene de eigen vaardigheden heeft om goed om te gaan met de fysieke, sociale en emotionele uitdagingen van het leven.’ Die vaardigheden zijn bijvoorbeeld het initiatief nemen tot sociaal contact of het perspectief om te kijken wat wel kan, in plaats van wat niet (meer) kan.

Eigen regie

In deze definitie staat de eigen regie op gezondheid centraal: je hebt zelf veel invloed op jouw gezondheid. Goedendorp onderzoekt onder andere hoe mensen in regio’s zoals Oost-Groningen en Twente hun eigen gezondheid ervaren en wat zij hierbij belangrijk vinden. Goedendorp: ‘Je ziet verschillen in de mate waarin zij de regie nemen. Mensen met een hogere opleiding en meer financiële middelen zijn beter in het organiseren van bijvoorbeeld knarrenhofjes. Bij praktisch opgeleide mensen uit lagere inkomensklassen is dat anders. Zij zien gezondheid vaker als iets fysieks, iets biomedisch. Het sociale aspect vinden ze wel belangrijk, maar koppelen ze minder vaak aan hun gezondheid.’

Goedendorp in bos
Goedendorp hanteert de definitie van positieve gezondheid: 'Dat houdt in dat iemand als gezond wordt gezien als diegene de eigen vaardigheden heeft om goed om te gaan met de fysieke, sociale en emotionele uitdagingen van het leven.’ (Foto: Henk Veenstra)

Verschillen tussen mannen en vrouwen

Er zijn veel overeenkomsten in hoe mannen en vrouwen kijken naar positief gezond ouder worden, maar er zijn ook verschillen te zien, zegt Goedendorp: ‘Alleenstaande vrouwen van boven de 65 ondernemen meer sociale activiteiten dan mannen. Ze zijn veel bezig met hun kinderen en kleinkinderen, en doen allerlei dingen met bijvoorbeeld vriendinnen. Alleenstaande mannen hebben het wel eens over een broer of zus, maar zijn duidelijk meer op zichzelf. Dat betekent overigens niet dat ze niet bezig zijn met gezond ouder worden, want ook zij doen allerlei leuke dingen, maar die hebben een minder sociaal aspect. De motivaties verschillen dus.’

Maatschappelijke organisaties

De resultaten van haar onderzoeken doet Goedendorp met maatschappelijke organisaties zoals het Twentse WijzOud, een organisatie die wil dat inwoners meer eigen regie nemen op hun leven en omgeving. De organisatie biedt onder andere cursussen aan voor Twentenaren om meer grip op de eigen gezondheid te krijgen. Ook werkte ze mee aan CommunityWise, een interventie in Twente en de provincie Groningen om ouderen in gebieden met een lagere sociaal-economische status te helpen om gezond ouder te worden. De resultaten daarvan? Deelnemers ervaarden meer eigen regie, dachten positiever en voelden zich meer verbonden. Goedendorp: ‘We zien bij dit soort interventies ook dat mensen echt de handvatten aangrijpen om een positievere mindset te ontwikkelen: wat kun je allemaal nog wél. En dat leidt er bijvoorbeeld ook toe dat ze vaker initiatief nemen.’

Goedendorp voor het Heymansgebouw met een kat
Goedendorp: ‘We zien bij verschillende interventies dat mensen echt de handvatten aangrijpen om een positievere mindset te ontwikkelen: wat kun je allemaal nog wél. En dat leidt er bijvoorbeeld ook toe dat ze vaker initiatief nemen.’ (Foto: Henk Veenstra)

Vrouwen oververtegenwoordigd

Toch plaatst Goedendorp ook kanttekeningen: ‘In onze onderzoeken waren vrouwen oververtegenwoordigd. Dat komt deels omdat zij langer leven dan mannen, maar zij zijn ook meer bereid om deel te nemen aan projecten over gezondheid. We vroegen deelnemers ook expliciet om mensen mee te nemen die niet zo snel op eigen initiatief zouden komen, maar ook dat waren vaak vrouwen. Mannen zijn terughoudender en daardoor is het moeilijker om precies te zien wat hun behoeften zijn bij gezond ouder worden. Die groep wil ik in de toekomst dus ook zien te bereiken, maar dat is wel een uitdaging.’

Andere culturele achtergronden

Bovendien vindt Goedendorp het belangrijk om ouderen met een andere culturele achtergrond mee te nemen in haar onderzoek: ‘Aan een van mijn projecten deden ook mensen uit voormalig Nederlands-Indië mee. Zij vinden eten bijvoorbeeld een stuk belangrijker dan autochtone Nederlanders, ook vanwege het sociale aspect, het eten met de familie. Dat was al een klein verschil waar ik achter kwam. Daar wil ik meer over te weten komen, want er is sprake van een behoorlijke gezondheidsdiscrepantie tussen autochtone Nederlanders en Nederlanders met een migratieachtergrond.’

Meer informatie

●     Martine Goedendorp

Laatst gewijzigd:11 november 2026 11:10
Deel dit Facebook LinkedIn
View this page in: English