Welke waarde heeft een "staakt-het-vuren" nog?

Wie de ontwikkelingen in het Midden-Oosten volgt, heeft misschien iets merkwaardigs opgemerkt. Wanneer er gesproken wordt over een staakt-het-vuren, gaat het schieten vaak gewoon door. Akkoorden worden ondertekend, persberichten worden verspreid en diplomaten feliciteren elkaar met een doorbraak. Tegelijkertijd gaan de aanvallen door. Bommen blijven vallen. Kogels blijven vliegen. Van het daadwerkelijk staken van het vuren is nauwelijks sprake.

Betekent dit dat de term zijn betekenis verliest? Karim El Taki, expert op het gebied van Midden-Oosterse politiek, denkt dat het woord nog steeds iets betekent. Maar niet voor iedereen hetzelfde.

Wat is een staakt-het-vuren?

Schendingen van een staakt-het-vuren zijn niets nieuws. Ook in eerdere conflicten werden overeenkomsten regelmatig overtreden. Het verschil is dat de term met opmerkelijke flexibiliteit wordt geïnterpreteerd in het huidige conflict in het Midden-Oosten. El Taki legt uit:

‘Wat tegenwoordig als een schending van een staakt-het-vuren wordt beschouwd, zou vroeger het begin van een nieuwe oorlog zijn genoemd. In die zin is de term misschien zo flexibel geworden dat hij het risico loopt zijn betekenis volledig te verliezen.’

Dat komt doordat een staakt-het-vuren juridisch weinig gewicht heeft. ‘Je moet het zien als een nuttige politieke fictie. Bemiddelaars kunnen succes claimen, strijdende partijen kunnen spreken van de-escalatie en de internationale gemeenschap krijgt het gevoel dat de situatie onder controle is’, zegt El Taki. Onder die fictie schuilt echter de harde realiteit van macht en afschrikking.

‘Het is belangrijk om onderscheid te maken tussen macht en afschrikking’, legt El Taki uit. ‘Macht is wat je op papier hebt: wapens, manschappen en middelen. Afschrikking gaat over hoe kostbaar het voor iemand zou zijn om een conflict met jou aan te gaan.’ Hij wijst op Noord-Vietnam als voorbeeld van een tegenstander die op papier veel minder macht had, maar toch een aanzienlijk afschrikkend vermogen bezat.

Staakt-het-vuren in het Midden-Oosten

‘Die afschrikking helpt verklaren waarom de situatie tussen Israël en Hezbollah zo lang relatief stabiel bleef. Niet omdat beide partijen veel respect hadden voor de juridische status van een staakt-het-vuren, maar omdat er een evenwicht van afschrikking bestond’, zegt El Taki. Voor beide partijen was de prijs van oorlog zo hoog dat vrede de meest aantrekkelijke optie bleef.

‘Doordat Hezbollah sinds 2024 aanzienlijk is verzwakt, veranderde dat relatieve evenwicht van afschrikking’, aldus El Taki. En omdat dat evenwicht de werkelijke basis van het staakt-het-vuren vormde, stortte de fragiele vrede als een kaartenhuis in elkaar.

‘Daarnaast speelt het probleem dat verschillende partijen vaak totaal verschillende interpretaties hebben van wat een staakt-het-vuren eigenlijk betekent’, voegt El Taki toe. ‘Voor Israël betekent een staakt-het-vuren militaire bewegingsvrijheid en een ontwapende Hezbollah. Voor Hezbollah betekent een staakt-het-vuren een Israëlische terugtrekking uit Libanon en het behoud van haar identiteit als verzetsbeweging.’

Daarom ziet El Taki een staakt-het-vuren niet als een eerste stap naar het beëindigen van een conflict, maar eerder als een herclassificatie van dat conflict. ‘Om te begrijpen wat er werkelijk gebeurt, is het veel belangrijker om te kijken naar de onderliggende dynamiek van macht en afschrikking. Dat zijn vaak de werkelijke redenen waarom een conflict eindigt of juist voortduurt.’

Er schuilt echter een breder probleem in het oprekken van de betekenis van een staakt-het-vuren. Het is een term die iedereen gebruikt, maar die voor iedereen iets anders lijkt te betekenen. Zoals El Taki het formuleert: ‘Een woord dat alles kan betekenen, betekent uiteindelijk niets.’