Klinische Neuropsychologie

Nadia Dales (26) straalt van gedrevenheid als ze uitlegt wat haar zoveel voldoening geeft in werken met ouderen. Ze deed haar stage bij ZINN, een ouderenzorginstelling waar ze inmiddels een aanstelling heeft als psycholoog. ZINN biedt begeleiding en zorg aan thuiswonende en inwonende cliënten.

Nadia deed haar stage op twee locaties. Ze werkte met ouderen met een diagnose dementie, maar ook wel met ouderen met andere klachten. Als Nadia vertelde wat ze allemaal deed in haar stage, reageerden veel medestudenten verrast en verbaasd.
‘Er leven veel vooroordelen over het werken met ouderen. Het zou niet uitdagend zijn, en gedacht wordt: wat je kun je nog voor die groep doen?’
Nadia gaat verzitten op haar stoel voor ze verder gaat. ‘Ik zie dat wel. Ik ervaar het juist als heel rijk. Ik werk met mensen die een heel leven achter de rug hebben. Ze zijn op het laatste station in hun leven. Als ik kan bijdragen aan een fijne(re) laatste periode van iemands leven, dat vind ik dat heel mooi. Voor de familie van de cliënten hier is het meestal zwaar. Bedenk eens, hoe het zou zijn als je een familielid hebt met dementie, en diegene is heel rusteloos of bang. Dat dat je laatste herinneringen kleurt aan een geliefde. Het geeft me veel voldoening dat ik daar iets in kan betekenen.’
Ze is even stil als ze nadenkt over een voorbeeld.
‘Het zijn soms hele kleine dingen. Er zijn cliënten met dementie die prikkels zoeken. Als zij ’s nachts wakker worden in een stille kamer, dan gaan ze op zoek. Dan kun je bijvoorbeeld heel zacht muziek aanzetten. Je moet heel creatief zijn bij het bedenken van interventies. Wat voor de een werkt, werkt niet voor de ander. Soms is het een lange zoektocht. Als het dan lukt, is dat heel bevredigend.”

Na de hbo-opleiding toegepaste psychologie werkte Nadia als psychodiagnostisch assistent in het Martiniziekenhuis. Daar nam ze veel neurodiagnostisch onderzoek af. De arts en de psycholoog gingen dan met de resultaten aan de slag. Op een gegeven moment leek het haar leuk dat ook zelf te kunnen doen.
‘Dus ik wist dat ik ouderen een leuke doelgroep vond, en ik wilde iets met dementie doen. Dementie is een interessant verschijnsel: wat gebeurt er precies in de hersenen van iemand met dementie? Ik heb mijn vakkenpakket in de master afgestemd op de doelgroep ouderen en aandoeningen die vaak bij ouderen voorkomen. Eerlijk gezegd had er van mij nog wel een vak bij gemogen waarin meer aandacht was voor werken met ouderen, voor de ziektebeelden die vaak voorkomen en voor welk soort interventies je kunt doen bij ouderen.’

‘Ik zag de stagevacature in de RUG database, en ik kende ook iemand die bij ZINN werkt. Dat was de vrouw van een collega in het Martiniziekenhuis. Dat heeft vast ook meegeholpen. Ik begon samen met een medestudent aan de stage. ZINN kon niet kiezen!’ ze lacht, ’Het was heel leuk om te kunnen sparren met iemand die tegelijk met jou begonnen is.’
Het werk is erg afwisselend. Als psycholoog bij ZINN ga je naar verschillende plekken. Je komt bij mensen thuis of bezoekt ze op de afdeling. Je zit in gesprekskamers en op kantoor, waar je korte lijntjes met collega’s hebt. Er is veel overleg met de behandelende professionals, de arts, de specialist ouderengeneeskunde, de diëtist, de fysiotherapeut. En je werkt met de zorgmedewerkers.

Nadia liep drie dagen in de week stage. De stage duurde ongeveer een half jaar, van september tot en met maart. In het begin liep Nadia in alles met haar begeleider mee. Gaandeweg mocht ze steeds meer zelfstandig doen. Ze bespraken wekelijks op een vast uur wat er speelde of waar Nadia tegen aanliep. En ook tussendoor spraken ze elkaar vaak. Nadia deed psychodiagnostiek en intakes, schreef gespreksverslagen. En ze deed gedragsvisites.
“Op gedragsvisites spreek je met de zorgmedewerkers over de cliënten. Zij vertellen dan wat er speelt. Als er problemen of opvallend gedrag wordt genoemd, dan vraag je dat uit. Je brengt dat soms ook helemaal in kaart. Dan observeer je zelf en je schrijft er een advies van en bedenkt ook interventies op het gedrag of het probleem. Is er sprake van bijvoorbeeld neerslachtigheid of eenzaamheid, dan ga je in gesprek met de bewoner zelf.
Als er een cliënt is waar veel speelt, of waar de behandeling wat vastloopt, wordt er een multidisciplinair overleg ingepland. Dan hoor je vanuit verschillende disciplines de insteek en de problemen. Samen denk je dan over hoe verder. Dat is enorm leerzaam.’

Nadia noemt zichzelf rustig en enthousiast over dit werk en deze doelgroep. Van zorgmedewerkers kreeg ze terug dat ze heel toegankelijk is. Wat ze geleerd heeft is dat ze zichzelf en de kennis die ze opgedaan heeft in de master niet moet onderschatten.
‘Wat ik soms wel uitdagend vond, waren de gesprekken met familie. Geen familie is hetzelfde, zij hebben allemaal hun eigen punten die zij belangrijk vinden. Dat moet je ook ontdekken. Wat ik in de master geleerd heb, is heel specifieke kennis. Ik was in het begin best onzeker over de waarde van mijn inbreng. Familie kent de client zoveel beter, en zorgmedewerkers zijn vaak zo ervaren met deze cliënten! Maar toen ik na een paar keer merkte dat ik echt kennis heb die anderen niet hebben, kon ik steeds beter mijn rol pakken.’

Nadia is in haar element bij ZINN. Zij hoopt dat ze met haar verhaal een lans kan breken voor de ouderenzorg, omdat werken in deze sector haar vervulling geeft. Je moet creatief zijn en je kunt echt iets betekenen. Haar boodschap aan studenten die nadenken over stage of werk: ‘Neem werken met ouderen serieus in overweging. Het is erg afwisselend en uitdagend.’

Tijdens mijn bachelor Biomedische Wetenschappen/Gedrag- & Neurowetenschappen vond ik met name de hersenen ontzettend interessant. Na de bachelor twijfelde ik welke kant ik op zou gaan, maar toen ik eenmaal hoorde over de master Klinische Neuropsychologie, was de keuze snel gemaakt. Bij neuropsychologie kijk je naar de relatie tussen de hersenen en het gedrag in het alledaags functioneren.

Het leek me erg leuk om hier meer kennis over op te doen en om uiteindelijk als neuropsycholoog een bijdrage te kunnen leveren aan de kwaliteit van leven van patiënten met een hersenaandoening. Na de premaster ben ik toen begonnen aan de master Klinische Neuropsychologie.

De master bestaat uit cursussen, een stage en een masterthese. Er zijn verschillende cursussen om uit te kiezen, zelf vond ik vooral de cursus Neuropsychologische revalidatie erg leuk en interessant, hierbij waren er ook patiëntcolleges. Daarnaast heb ik een geïntegreerde stage gelopen in het UMCG, waarbij het klinische gedeelte van de stage gecombineerd werd met het schrijven van de masterthese. Tijdens deze stage heb ik diagnostische werkzaamheden verricht en was ik betrokken bij verschillende onderzoeksprojecten bij diverse patiëntgroepen (traumatisch hersenletsel, spinocerebellaire ataxie, Parkinson en Huntington). Het was heel afwisselend en ontzettend leuk, de ene dag zag ik een patiënt en de andere dag zat ik artikelen te lezen en te schrijven.

Na de master kreeg ik de kans om aan de slag te gaan als onderzoeker bij de afdeling Neuropsychologie in het UMCG. Hierbij was ik volop bezig met het afnemen van neuropsychologische testen en het schrijven van artikelen. Vervolgens ben ik docent geworden aan de RUG. Ik begeleid met name mastertheseprojecten in het UMCG. Daarnaast spring ik soms in als neuropsycholoog om patiënten te zien. Ook doe ik zelf nog onderzoek naar traumatisch hersenletsel. De Klinische Neuropsychologie is een vakgebied waarbij je klinisch werk en onderzoek heel mooi kunt combineren; vanuit het klinische werk ontstaan interessant vragen en vervolgens doen we kennis op vanuit het onderzoek, om zodoende de zorg voor patiënten weer te kunnen verbeteren. Ik vind mijn werk erg leuk en uitdagend en hoop dit nog een hele tijd te mogen blijven doen.

Mijn naam is Joost Heutink en ik ben universitair docent binnen de bachelor Psychologie en de master Klinische Neuropsychologie. Studenten kunnen mij in hun tweede jaar terugzien bij het vak Introductie in de klinische neuropsychologie. In de bachelor heeft neuropsychologie maar een kleine rol, maar het is een ontzettend interessant vakgebied! Ik wil studenten dan ook graag enthousiasmeren voor de gelijknamige master.

Binnen het vakgebied van de neuropsychologie onderzoeken we de relatie tussen hersenen en gedrag. Bij mensen met een aangeboren of op latere leeftijd opgelopen hersenaandoening kunnen er stoornissen zijn in onder andere perceptie, taal, geheugen, motoriek, aandacht, planning en gedrag. Deze stoornissen leren ons veel over hoe de hersenen werken. Met deze kennis kunnen we patiënten beter helpen om zo goed mogelijk met hun functiebeperking om te gaan en optimaal te participeren in de maatschappij. Dit is precies wat ik zo mooi vind aan mijn werk: de verwevenheid tussen wetenschappelijk onderzoek en de klinische beroepspraktijk, waarin de patiënt centraal staat.

Patiënten spelen ook binnen mijn colleges een belangrijke rol. Ik presenteer veel casussen en er komen ook mensen met een hersenaandoening tijdens hoorcolleges vertellen over de problemen die ze ervaren. De wetenschappelijke theorieën die ik in mijn vak behandel helpen studenten om de problemen van deze mensen te begrijpen. Tegelijkertijd helpen de patiënten ook om theorieën te toetsen en in een context te plaatsen. Studenten leren zo met een kritische blik naar theorieën te kijken, waarbij deze niet abstract blijven. Je ziet het direct terug in de praktijk!

Neuropsychologie is bovendien erg interessant omdat het constant in ontwikkeling is. Er worden namelijk steeds nieuwe dingen over de hersenen ontdekt. Door middel van onderzoek begrijpen we de hersenen steeds iets beter, wat we vervolgens ten goede aanwenden!