Rijksuniversiteit Groningen zet samenwerking voor onderzoek naar Dode Zeerollen voort

De Rijksuniversiteit Groningen zet de samenwerking met de Israel Antiquities Authority (IAA) voor onderzoek naar de Dode Zeerollen voort. Het project heeft een duidelijk wetenschappelijk doel, vereist directe toegang tot manuscripten die de IAA beheert en draagt bij aan publiek toegankelijke kennis. Deze samenwerking houdt geen steun aan overheidsbeleid in, noch erkenning van territoriale soevereiniteit of eigendomsaanspraken.

Binnen de universitaire gemeenschap zijn vragen gesteld over deze samenwerking. Die gaan over institutionele verantwoordelijkheid, cultureel erfgoed en de verhouding tussen onderzoek en de politieke context ervan. Deze vragen verdienen een inhoudelijk antwoord. Hieronder lichten we het standpunt van de universiteit en de onderliggende afwegingen toe.

Wetenschappelijk doel en toegang tot de manuscripten

Het onderzoek vergroot de kennis over de Dode Zeerollen door hun teksten en materiële kenmerken te bestuderen. Deze oude Joodse manuscripten zijn van uitzonderlijke historische betekenis. Ze documenteren het religieuze, culturele en intellectuele leven van meer dan tweeduizend jaar geleden en dragen bij aan kennis die verder reikt dan één instelling, land of hedendaags politiek standpunt.

Gepubliceerde tekstedities en digitale afbeeldingen ondersteunen veel vormen van wetenschappelijk onderzoek. Voor de materiële analyses binnen dit project kunnen zij fysieke toegang tot de manuscripten echter niet vervangen. Die toegang vereist samenwerking met de instelling die de objecten beheert en conserveert.

De IAA beheert het merendeel van de Dode Zeerollen. Beëindiging van deze samenwerking zou een essentieel deel van het onderzoek onmogelijk maken. Daarmee zouden de manuscripten niet bij een andere beheerder terechtkomen en zouden de uiteenlopende aanspraken erop niet worden opgelost.

Historische context

De ontdekkingen waarnaar ons eerdere bericht verwees, vonden in opeenvolgende fasen plaats tussen de winter van 1946/1947 en 1965, bij Qumran en op andere locaties in de woestijn van Judea. De eerste manuscripten werden gevonden door Taʿamireh-bedoeïenen, toen het gebied onder Brits mandaat stond. Verdere ontdekkingen werden gedaan door bedoeïenen en archeologen, onder wie teams waarbij het Jordaanse Departement van Oudheden en de École biblique et archéologique française betrokken waren. Deze latere vondsten kwamen van locaties op de Westelijke Jordaanoever, destijds onder Jordaanse bezetting, en van locaties binnen de internationaal erkende grenzen van Israël. De geschiedenis van de ontdekking en het beheer omvat daarmee verschillende gebieden en bestuursregimes.

De manuscripten documenteren het oude Joodse religieuze, culturele en intellectuele leven van meer dan tweeduizend jaar geleden. Het bestuderen van die geschiedenis is op zichzelf een legitieme wetenschappelijke onderneming. De Dode Zeerollen bieden een uniek inzicht in het Joodse religieuze leven, de tekstuele tradities en de gebruiken tijdens de Tweede Tempelperiode. Onderzoek naar hun teksten en materiële kenmerken helpt ons te begrijpen hoe deze manuscripten binnen de Joodse gemeenschappen van die tijd werden vervaardigd, overgeleverd en gebruikt.

Beheer en eigendom

Samenwerking met de huidige beheerder staat los van de erkenning van eigendom. In de rechtswetenschappelijke literatuur worden concurrerende Israëlische, Palestijnse en Jordaanse aanspraken beschreven. Daarbij is betoogd dat de toepasselijke internationaalrechtelijke kaders geen definitief antwoord bieden op de vraag welke aanspraak voorrang heeft.

De samenwerking van de universiteit betreft toegang, conservering en wetenschappelijke analyse. Daarmee worden vragen over herkomst en eigendom niet beslecht en worden de rechten en aanspraken van anderen niet terzijde geschoven. Het onderzoek neemt geen standpunt in over territoriale soevereiniteit of enige exclusieve hedendaagse aanspraak op dit erfgoed.

De bevindingen worden openbaar gepubliceerd en beschikbaar gesteld aan onderzoekers wereldwijd. Ze blijven toegankelijk, ongeacht hoe eigendomsvragen uiteindelijk worden opgelost.

Academische vrijheid en institutionele verantwoordelijkheid

Het wetenschappelijke doel, de onafhankelijkheid van het onderzoek, de toegang tot bronnen, de betrokkenheid van de partner en de gevolgen van een samenwerking zijn allemaal relevante afwegingen bij academische samenwerking. Academische vrijheid en institutionele verantwoordelijkheid moeten in samenhang worden uitgeoefend.

De Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) benadrukt dat academische vrijheid ook de vrijheid omvat om onderzoeksvragen te kiezen, samen te werken met onderzoekers in binnen- en buitenland en bevindingen te delen.

Academische samenwerkingen blijven onderworpen aan ethische toetsing. Tegelijkertijd mogen hedendaagse politieke standpunten niet voorschrijven welke vragen onderzoekers over de oudheid mogen stellen of tot welke conclusies zij mogen komen.

Wetenschappelijk werk kan worden gebruikt in politieke verhalen, ook op manieren die onderzoekers niet onderschrijven. Uitspraken van politieke ambtsdragers bepalen niet het doel, de methoden of de conclusies van dit project. Het standpunt van de universiteit berust op onafhankelijk wetenschappelijk onderzoek en de openbare publicatie van bevindingen. Op die basis zet de universiteit het project voort.