Democraten hebben door nieuwe kiesdistricten 1,5 miljoen extra stemmen nodig

Bij de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen op 3 november hebben de Democraten aanzienlijk meer stemmen nodig om een meerderheid in het Huis van Afgevaardigden te behalen dan onder de kiesdistrictgrenzen van 2024. Het verschil komt neer op ongeveer anderhalf miljoen stemmen: vergelijkbaar met het totale aantal inwoners van Amsterdam en Rotterdam samen. Dat blijkt uit een analyse van de Geodienst van de Rijksuniversiteit Groningen, die laat zien hoe het hertekenen van kiesdistricten de Amerikaanse verkiezingsuitslag kan beïnvloeden.

De oorzaak is gerrymandering: het strategisch aanpassen van kiesdistrictgrenzen om een politieke partij te bevoordelen. Zowel Republikeinen als Democraten maken hiervan gebruik, maar uit de RUG-analyse Some votes are more equal than others blijkt dat vooral de Republikeinen profiteren van de huidige districtsindeling. De analyse is te vinden op de interactieve website somevotes.org.

Dezelfde stemmen, een andere winnaar

Volgens de analyse hebben de Democraten met de districtskaarten voor de verkiezingen van 3 november 52,4 procent van de stemmen nodig om een meerderheid in het Huis van Afgevaardigden te behalen. Met de kaarten van 2024 was 51,0 procent voldoende geweest. Bij neutraal getekende kaarten, waarbij geen rekening wordt gehouden met partijvoorkeuren, ligt die grens op 51,2 procent.

Het verschil van 1,4 procentpunt tussen de kaarten van 2024 en 2026 lijkt klein, maar vertegenwoordigt bij een verkiezing met circa 105 miljoen stemmen ongeveer anderhalf miljoen kiezers.

Govert Schoof, oprichter van de Geodienst van de RUG: ‘Met precies dezelfde stemmen kun je een heel andere samenstelling van het Huis van Afgevaardigden krijgen. Niet omdat kiezers anders stemmen, maar simpelweg omdat de grenzen van hun kiesdistricten anders liggen.’

Tien zetels verschil door getekende grenzen

De onderzoekers gebruikten de stemmen uit de presidentsverkiezingen van 2016 en 2020 om verschillende districtsindelingen met elkaar te vergelijken. Bij toepassing van de nieuwe kaarten behalen de Democraten 215 van de 435 zetels, drie te weinig voor een meerderheid. Met neutrale kaarten zouden dat 225 zetels zijn, voldoende om het Huis te controleren.

De verschillen zijn vooral zichtbaar in staten als Texas, Florida en North Carolina, waar Republikeinen profiteren. In Californië en Illinois werken de grenzen juist in het voordeel van Democraten. Per saldo leveren de getekende grenzen voor de Republikeinen tien zetels voordeel op ten opzichte van neutrale kaarten.

Bovendien neemt het aantal spannende kiesdistricten af. Waar neutrale kaarten 96 competitieve districten opleveren, zijn dat er bij de huidige indeling nog maar 81. Dat betekent dat in minder districten een kleine verschuiving in het stemgedrag voldoende is om de winnaar te veranderen.

_{Tekst gaat verder na het plaatje}

Geen voorspelling, wel inzicht in de verkiezingsstrijd

De analyse voorspelt nadrukkelijk niet wie de verkiezingen van 3 november gaat winnen. De onderzoekers laten zien hoe dezelfde stemmen onder verschillende districtsindelingen tot andere zetelverdelingen kunnen leiden. In een verkiezingsjaar met een andere verdeling van de stemmen, zoals 2024, kunnen de effecten bovendien anders uitpakken.

Schoof: ‘De strijd om het Huis van Afgevaardigden wordt niet alleen bij de stembus gevoerd, maar ook bij het tekenen van de kieskaart. Wij maken inzichtelijk hoeveel invloed die grenzen kunnen hebben, zodat iedereen de verschillen per staat kan bekijken.’

De analyse is onafhankelijk uitgevoerd, zonder externe opdrachtgever of financiering.

Over het onderzoek

De analyse Some votes are more equal than others is uitgevoerd door de Rijksuniversiteit Groningen. Met behulp van geografische data en computermodellen vergelijken de onderzoekers de effecten van bestaande kiesdistrictgrenzen met neutraal gegenereerde alternatieven, volgens de regels van de afzonderlijke Amerikaanse staten. De neutrale kaarten komen van het ALARM Project van Harvard University.