Microplastics als een boemerang

In de meetactie Kleding Onder de Loep bracht Barbro Melgert de afgelopen maanden in kaart hoeveel microplastics Groningers verspreiden uit hun eigen kleding. Door mensen bewust te maken van hun eigen rol bij de verspreiding van microplastics, hoopt zij een gezondere leefwereld te stimuleren.

^{Tekst: Britt Corporaal / Foto’s: Henk Veenstra}

Kleding Onder de Loep

Barbro Melgert is hoogleraar respiratoire immunologie aan het Groningen Research Institute of Pharmacy. In haar onderzoek richt ze zich op het afweersysteem van de longen. Zij onderzoekt hoe het afweersysteem mensen enerzijds kan beschermen, maar anderzijds ook kan bijdragen aan de ontwikkeling van longziekten en hoe geneesmiddelen een rol kunnen spelen in dit geheel.

Melgert ziet zelf ook een activistische laag in haar onderzoek: ‘Wat je ziet is dat luchtkwaliteit erg belangrijk is voor onze longen en dat slechte luchtkwaliteit vaak tot longziekten leidt. Heel veel mensen denken dat de lucht buiten viezer is dan binnen, terwijl het over het algemeen andersom is. In dat kader ben ik ook geïnteresseerd geraakt in microplastics.’ Melgerts wens om onze leefwereld zo gezond mogelijk te houden vormde de aanleiding om het citizen-science project Kleding Onder de Loep te starten.

Kledingsamples

De actie Kleding Onder de Loep vond eind 2025 plaats. Het is een duidelijk voorbeeld van onderzoek met interdisciplinaire en vernieuwende onderzoeksmethodes. Samen met collega’s van Campus Fryslân, medewerkers van Forum, en student-assistenten bezocht Melgert bibliotheken in Groningen en omstreken, waar zij mensen vroeg om een sample te nemen van hun kleding en een vragenlijst in te vullen over de duurzaamheid daarvan. Hoewel alle meetacties nu zijn afgerond, betekent dat nog niet dat de resultaten al klaarliggen. Melgert en haar collega’s zijn momenteel druk bezig met laboratorium- en vragenlijstonderzoek. ‘We hebben net alle samples op microscoopglaasjes ingescand, maar nu moeten we het dus nog gaan kwantificeren.’

Wat staat er op een labeltje?

Via de vragenlijsten kunnen Melgert en collega’s achterhalen hoe burgers denken over de duurzaamheid en gezondheid van hun kleding. Dat kunnen de onderzoekers vervolgens weer vergelijken met de data uit de kledingsamples. ‘We willen laten zien in hoeverre mensen zich bewust zijn van de labels in hun kleding en van wat daarop staat. Hoeveel vezels schatten zij dat vrijkomen en hoe denken zij daarover?’

Probleem tastbaar maken

Melgert richt zich echter niet alleen op individuen. ‘Ik denk niet dat de verantwoordelijkheid alleen bij mensen zelf ligt, maar ook bij de overheid en bij de industrie, dus moet je als onderzoeker op veel fronten inspelen.’ Door individuen bewust te maken van het microplastic-probleem, beseffen zij dat er verandering nodig is. Als dit genoeg gebeurt, denkt Melgert dat dit gevoel gaat doorsijpelen naar beleidsmedewerkers. ‘Als je zelf met een onderwerp bezig bent, dan maakt dat veel meer indruk dan als je erover leest in een informatiecampagne. Ik wil het probleem tastbaar maken voor mensen.’ Zo kan het maatschappelijk gevoel over microplastics veranderd worden vanuit een bottom-up benadering.

Fast fahion bij scholieren

Binnenkort start Melgert met een nieuw project: een campagne op middelbare scholen die vergelijkbaar is met Kleding Onder de Loep. In deze nieuwe campagne gaan leerlingen zelf kledingsamples afnemen en onderzoeken. Hiermee bereikt ze een nieuwe doelgroep, want bij Kleding Onder de Loep mochten alleen volwassenen meedoen. Melgert legt uit waarom deze nieuwe doelgroep interessant is: ‘Ons doel is om mensen bewust te maken van fast fashion en je ziet dat fast fashion-fabrikanten zich richten op jonge mensen: ze leveren goedkoop en snel nieuwe kleding. Jongeren zijn dus een belangrijke doelgroep die we nu eigenlijk missen in Kleding Onder de Loep.’

Bovendien krijgt dit project een extra onderzoeksmethode erbij. Niet alleen worden er vragenlijsten ingevuld en samples onder de microscoop onderzocht. De leerlingen zullen ook de luchtkwaliteit meten. Ze kijken bijvoorbeeld hoeveel microplastics er in de lucht zitten aan het begin en aan het einde van een lesuur. Dit zullen zij op verschillende dagen doen, waarbij de leerlingen andere stoffen dragen. Zo kan er nauwkeuriger worden nagegaan in hoeverre onze luchtwegen in contact komen met de microplastics uit onze kleding.

Een gezondere leefwereld

Er is verandering nodig, legt Melgert uit: ‘Ik zie steeds meer aandacht voor chemicaliën als PFAS en BPA, maar we worden aan zo’n grote cocktail van stoffen blootgesteld dat je niet meer kunt zien wat voor invloed ze hebben.’ Het liefst zou ze mensen die leven in lucht zonder microplastics vergelijken met mensen wel aan microplastics worden blootgesteld. Er bestaan echter geen ruimtes meer waarin de lucht niet vervuild is door microplastics. Het is daarom van groot belang dat mensen nadenken over de microplastics die zij zelf in hun omgeving brengen. Zij kunnen zichzelf ermee benadelen. ‘Het komt altijd weer een keertje bij je terug. Het is een boemerang!’

Onderneem actie

Met projecten als Kleding Onder de Loep probeert Melgert mensen bewust te maken van de veranderingen waar ze zelf invloed op hebben. Zo hebben de collega’s van Campus Fryslân achterhaald welke gedragingen helpen om blootstelling aan en verspreiding van microplastics te verminderen. ‘Dan kom je dus bij een aantal heel makkelijke activiteiten uit: bijvoorbeeld stofzuigen, ventileren en niet je eten in een plastic bakje opwarmen in de magnetron.’ Zo heeft Melgert ook een paar tips met betrekking tot je kleding: ‘Kijk goed naar de kwaliteit. Hoe goedkoper kleding is, hoe slechter de vezels in elkaar zitten en hoe sneller die in de lucht terechtkomen.’

Meer informatie

• Barbro Melgert