'Lost' to sleep loss: mechanisms and strategies to reverse sleep deprivation-induced amnesia
Mechanismen en strategieën om door slaaptekort veroorzaakte geheugenverlies tegen te gaan
Slaap is een universeel biologisch proces dat cruciaal is voor fysiologische homeostase en cognitieve functies, in het bijzonder voor geheugenconsolidatie. Terwijl codering en initiële opslag van informatie voornamelijk tijdens het waken plaatsvinden, vindt de consolidatie—de stabilisatie en integratie van nieuw verworven informatie—voornamelijk tijdens de slaap plaats. Slaapdeprivatie (SD), een toenemend fenomeen in de moderne samenleving, verstoort dit proces en leidt tot geheugenstoornissen op gedragsmatig, structureel en moleculair niveau. Het blijft echter onduidelijk of SD resulteert in permanent geheugenverlies dan wel in een verminderde toegankelijkheid van reeds opgeslagen informatie.
Met dit proefschrift onderzoekt Camilla Paraciani systematisch de effecten van SD op geheugenprocessen, geheugenengrammen en hun opvraagbaarheid. In hoofdstuk 2 tonen farmacologische en optogenetische experimenten aan dat SD-geïnduceerde amnesie primair het gevolg is van een verstoorde geheugenopvraging, en niet van het wissen van geheugensporen. Herstel van geheugenprestaties via gerichte reactivatie van engramcellen en modulatie van de cAMP-PKA-CREB-signaalroute suggereert dat opgeslagen informatie latent behouden blijft. Hoofdstuk 3 breidt deze bevindingen uit naar het niveau van grootschalige hersennetwerken. Functionele connectiviteitsanalyses identificeren verstoringen in specifieke hersencircuits die samenhangen met verminderde geheugenopvraging. Interventies gericht op de cGMP-PKG-signaalroute, met name via toediening van het door de FDA goedgekeurde middel vardenafil, herstellen zowel geheugenfunctie als engramactiviteit in de dentate gyrus.Ten slotte belicht hoofdstuk 4 sekseverschillen in slaap- en geheugenprocessen, met nadruk op de ondervertegenwoordiging van vrouwelijke proefpersonen en de invloed van ovariële hormonen. Gezamenlijk suggereren deze bevindingen dat SD voornamelijk de toegankelijkheid van geheugeninhoud aantast, en bieden zij aanknopingspunten voor therapeutische interventies.