What do you think you're doing?
Wat denk je wel dat je aan het doen bent? De morele filosofie van Kant en cultureel pluralisme
Immanuel Kant wordt vaak bekritiseerd omdat zijn moraalfilosofie te abstract zou zijn en te weinig ruimte zou laten voor culturele verschillen. Volgens critici is zijn idee van universele morele regels vooral gebaseerd op een westerse, eurocentrische visie. In dit proefschrift onderzoekt Leon van Rijsbergen of die kritiek terecht is.
De centrale stelling is dat Kants filosofie juist wél ruimte biedt voor cultureel pluralisme. Daarbij is niet alleen de uiterlijke handeling belangrijk, maar vooral de maxime: het principe waarop iemand handelt. Daardoor kunnen vergelijkbare handelingen in verschillende culturele contexten een andere morele of juridische connotatie hebben.
In vier hoofdstukken verdedig ik Kants stelling dat alle rationele actoren, ongeacht hun culturele achtergrond, noodzakelijk handelen onder het idee van vrijheid. Daarnaast betoog ik dat Kants ethiek aanzienlijke ruimte laat voor een contextgevoelige toepassing van universele plichten. Een casestudy van Kants opmerkingen over de historische praktijk van senicide onder de Inuit laat zien hoe context van invloed kan zijn op de morele beoordeling van (culturele) praktijken. Tot slot beargumenteer ik dat Kants rechtsfilosofie, net als zijn ethiek, niet alleen rekening moet houden met de uiterlijke handeling, maar ook met de maxime waarop die handeling wordt verricht.
De conclusie is dat Kants morele en juridische theorie veel flexibeler is dan vaak wordt aangenomen. Zijn universalisme sluit culturele diversiteit niet uit, maar biedt ruimte voor verschillende levenswijzen, zolang deze verenigbaar zijn met universele vrijheid en respect voor anderen.