Blog Jaap Kloosterhuis: het Ontstaan

Dit jaar is het tien jaar geleden dat Nationaal Park Lauwersmeer de titel ‘Dark Sky Park’ kreeg. Speciaal voor het 10-jarig jubileum vragen we iedere maand iemand om zijn of haar verhaal te delen over het belang van duisternis en het Dark Sky Park. Vandaag deel één van het verhaal van Jaap Kloosterhuis, sinds 2011 boswachter in het Lauwersmeergebied en vanaf het begin betrokken bij het Dark Sky Park.

Jaap: boswachter, verteller en verbinder

‘’Toen ik hier kwam waren ze al bezig met proberen om Dark Sky Park te worden.’’ Het was een soort wedstrijd geworden tussen de Boschplaat op Terschelling en Lauwersmeer wie het eerste Dark Sky Park van Nederland zou worden. Dat werd de Boschplaat. Wedstrijd verloren, energie eruit. Tot iemand zei ‘’ We kunnen ook gewoon proberen om het tweede Dark Sky Park van Nederland te worden, toch?’’ Het gaat om het doel, niet om het middel. ‘’Of ik daar enthousiast voor was?’’ Zo begon een rol van voorlichting geven, de pers te woord staan, mensen anders leren kijken, enthousiast maken, en bovenal, het gesprek aangaan.

“De eerste die verzuipt in de haven is jouw schuld!”

Er was aanvankelijk heel veel scepsis en ook weerstand tegen het idee Dark Sky Park. Zo stond er op een dag een meneer aan mijn bureau die zei ‘’De eerste die er verzuipt in de haven, is jouw schuld!’’ Waarom zou er iemand verzuipen in de haven? ‘’Omdat jullie alle verlichting uit willen. Dat is levensgevaarlijk!’’ 

Dat was het eerste misverstand dat we de wereld uit moesten helpen. Het idee is niet dat alle lichten uit moeten. ‘’Ons verhaal is: overbodig kunstlicht is ongewenst kunstlicht.’’ Natuurlijk is het handig als je kan zien dat je vlak bij de rand van de haven bent en dat je niet verder moet lopen, en natuurlijk moet de voetbalclub van Zoutkamp het veld verlichten als ze trainen in het donker. Maar niet de héle haven hoeft verlicht te worden en na de training van de Zeester kan het licht ook weer uit. 

‘’Als je er kritisch naar kijkt, dan is heel veel licht eigenlijk niet nodig. En licht dat eigenlijk niet nodig is, kan ook wel uit.’’ Want kunstlicht heeft behalve allerlei voordelen ook allerlei nadelen, en die nadelen noemen we lichtvervuiling. 

Vogels hebben geen Google Maps

Een van de eerste signalen die duidelijk maakte dat lichtvervuiling heel nadelig kan zijn voor de natuur, zagen we bij trekvogels die in het najaar van het Arctisch gebied naar de Waddenzee trekken. Rond olie- en gasplatformen in de Noordzee begonnen grote groepen vogels rondjes om de platformen heen te vliegen. Net zolang tot ze uitgeput raakten, en op de platformen of in het water belandden. 

De grote vraag was hoe dit kwam, want vogels vliegen al generaties lang de Noordzee over in een min of meer rechte lijn. Tot iemand bedacht: stel nou dat een vogel zich oriënteert op basis van de zon? ‘’Een vogel weet: de zon komt op met een rode gloed. Dus als je van Noord naar Zuid vliegt, dan moet je die rode gloed links houden. Dan vlieg je goed. Maar als die gloed dan wordt veroorzaakt door een platform in plaats van door de opkomende zon? Dan vlieg je niet van Noord naar Zuid maar rondjes eromheen.’’ 

Daarom werd de kleur van het licht op de platformen aangepast van rood naar groen. ‘’Of de theorie klopt weet ik niet, maar het probleem was opgelost.’’ Dat wil niet zeggen dat groen licht altijd goed is voor de natuur, dat is een misvatting. In deze situatie was groen licht een oplossing, maar voor vleermuizen is rood licht bijvoorbeeld juist beter. 

Wat je niet ziet, bestaat niet

De kern blijft ‘’zo lang er leven is op aarde geldt: ’s nachts is het donker, overdag is het licht.’’ In de zomer is het langer licht, in de winter is het langer donker. Kunstlicht verstoort dat natuurlijke ritme van donker en licht. En dat beïnvloedt al het leven op aarde: of dat nou dieren, planten of mensen zijn. Onze boodschap met het Dark Sky Park is niet ‘’mensen kom hier eens kijken hoe fantastisch donker het hier wel niet is’’, maar vooral: kijk eens hoe licht het in de rest van Nederland is, daar kunnen we iets aan doen.

‘’Dat is het allermooiste van lichtvervuiling: je kunt het heel makkelijk oplossen.’’ Stel dat je bijvoorbeeld bodemverontreiniging hebt, en je stopt de bron van de vervuiling, dan heb je nog steeds een vervuilde bodem. ‘’Bij lichtvervuiling zet je het licht uit, en het probleem is opgelost.’’ Maar je komt pas bij een oplossing als mensen zich er bewust van zijn, want ‘’wat je niet ziet, daar hou je geen rekening mee.’’ ‘’Dat is mijn belangrijkste drijfveer.’’ En die instelling heeft al heel wat successen opgeleverd.

Welke successen? Dat leest u in de volgende blog.

Geschreven door: Liesanne de Haan