Blog Jaap Kloosterhuis: Kunstlicht

Dit jaar is het tien jaar geleden dat Nationaal Park Lauwersmeer de titel ‘Dark Sky Park’ kreeg. Speciaal voor het 10-jarig jubileum vragen we iedere maand iemand om zijn of haar verhaal te delen over het belang van duisternis en het Dark Sky Park. Vandaag het tweede deel van het verhaal van Jaap Kloosterhuis, sinds 2011 boswachter in het Lauwersmeergebied en vanaf het begin betrokken bij het Dark Sky Park.

Lees hier deel één van het verhaal van Jaap

‘’Overbodig kunstlicht is ongewenst kunstlicht’’

‘’Helemaal aan het begin, toen we net bezig waren, was er een hobbyfotograaf die een duisternisfoto had gemaakt.’’ Op die foto was er iets ten zuiden van Oostmahorn een énorme lichtbron te zien, dat was de NAM: een fakkelmast van boven tot onder ingepakt met verlichting. ‘’Het leek wel een raketlanceerbasis.’’ 

Iemand die weleens voor de NAM werkte vroeg toen of hij die foto mee mocht nemen. Twee weken later was het licht uit. "Waar is dat licht eigenlijk voor?", had hij gevraagd. Niemand die het wist. "Het zat erop, dus we hebben het maar aangesloten.’’ En met hetzelfde gemak waarmee het licht was aangesloten, ging het ook weer uit. 

Nog zo’n voorbeeld van hoe makkelijk het kan: ‘’Hier vlakbij is een bushalte, daar staat zo’n abri met reclameverlichting erin. Dat stond de hele nacht aan. Maar de laatste bus vertrekt om 19:20.’’ Één mail ging er naar Qbuzz, veertien dagen later ging het licht uit nadat de laatste bus vertrokken was. Geen weerstand, besef was genoeg. 

Niet alles ging vanzelf. In hetzelfde gebied als het Dark Sky Park ligt de Marnewaard, het grootste militaire oefenterrein van Nederland. Bij de nabijgelegen kazerne was echt héél veel licht, ‘’dat was een soort opkomende zon op zichzelf.’’ Daar zijn we best vaak heen geweest om te vragen of dat niet anders kon, met een schakelaar bijvoorbeeld, of dat je het licht na tien uur uit doet. Maar nee, dat licht dat moest. ‘’Dat kon niet anders.’’ Ze wilden best met ons in gesprek, maar ‘’dat gezeur over die verlichting moest maar eens afgelopen zijn.’’ 

Tot op een gegeven moment het licht op het terrein aan vervanging toe was. Ze huurden een bedrijf in om een donkervriendelijk verlichtingsplan te maken. Het gevolg? ‘’De hoeveelheid uitstralend licht is met 80% afgenomen’’, terwijl hun verlichting op de grond verbeterd is. 

Mensen zijn niet onwelwillend

Stuk voor stuk voorbeelden die illustreren waarom bewustwording zo belangrijk is: soms is het effect direct, soms plant je een zaadje, maar uiteindelijk is de boodschap vaak niet aan dovemans oren gericht. ‘’Het is echt niet zo dat driekwart van Nederland denkt: laten we ontzettend veel licht aan doen, want dat is zo lekker slecht voor de natuur.’’ Mensen zijn niet onwelwillend. Ze staan er niet bij stil, omdat ze het niet zien. Precies dat is het doel van het Dark Sky Park, mensen oog laten hebben voor wat ze eerst niet zagen. 

Van de weerstand die er was aan het begin is weinig over. Sterker nog, veel ondernemers uit de omgeving adverteren er zelfs mee, mensen komen van heinde en verre voor de duisternis in het Lauwersmeer. 

Misschien kan die lamp bij de garage wel uit

‘’Ik ben weleens verbaasd over waar mensen vandaan komen als wij hier een vallende sterren avond of duisterniswandeling hebben, dan komen ze uit Eindhoven, Brussel, Amsterdam.’’ En wandelen in het donker, “dat zijn mensen helemaal niet meer gewend.’’ Zodra we iets moeten doen in het donker, zetten we een lampje aan, dát zijn we gewend. 

We zijn dan wel geen katten, maar als we onze ogen even laten wennen kunnen we best goed zien in het donker. Dat ervaren mensen ook tijdens die wandeling. “Op een gegeven moment gaan we een heel donker stukje bos in, zo donker dat je soms moet kijken met je voeten.’’ Als we daarna over de kade teruglopen, en er draait daar een auto de bocht om, dan irriteren mensen zich voor het eerst in hun leven aan kunstlicht, zo fel is dat opeens. 

En dan begint het kwartje te vallen: ‘’Die lamp bij onze garage kan ook wel uit.’’ ‘’Ik zou het fijn vinden als ze die gedachte mee naar huis nemen, van dat kunstlicht, dat kan wel een beetje minder.’’ 

Duisternis heeft waarde

Vroeger kon je ’s avonds als het donker was op de meeste plekken in Nederland de Melkweg zonder al te veel inspanning zien. Door de enorme hoeveelheid kunstlicht kan dat tegenwoordig bijna nergens meer in Nederland. Maar ‘’die sterren zijn onderdeel van onze werkelijkheid, we ontnemen onszelf het zicht op een deel van de realiteit.’’ Dat is jammer. Want als je die enorme sterrenhemel ziet, en dan bedenkt dat alles miljoenen lichtjaren weg is, dan zet dat alles hier op aarde toch een beetje in een ander perspectief. ‘’Dan denk je, wat zou ik me helemaal druk maken?’’ 

‘’Wij zijn maar een van de ontelbare levende wezens hier op aarde. We claimen heel veel ruimte voor onszelf, en we houden heel slecht rekening met de rest. Maar we zijn wel de enige die het vermogen van de rede heeft meegekregen. De enige met verstand, dat geeft ons, denk ik, ook een verantwoordelijkheid naar de rest toe.’’ 

‘’Als we alleen al het overbodige licht uitdoen, dan hebben we driekwart van het probleem opgelost.’’ Zo simpel is het. ‘’Waarom zouden we dat niet doen?’’

Geschreven door: Liesanne de Haan