Religion and education in Alejandro Zambra’s Facsímil
Religie en onderwijs in Alejandro Zambra's Facsímil. Richting een transdisciplinair Threshold Model
Hoe geven lezers betekenis aan verhalen die zich lijken te verzetten tegen interpretatie? Dit proefschrift betoogt dat experimentele literatuur het lezen niet simpelweg moeilijker maakt, maar lezers uitnodigt om een actieve rol te spelen in de constructie van betekenis. Aan de hand van Facsímil (2014) van de Chileense schrijver Alejandro Zambra onderzoekt Nestor Pinacho Espinosa hoe lezers reageren wanneer een literair werk zekerheid verruilt voor ambiguïteit en ruimte biedt aan meerdere geldige interpretaties.
Het proefschrift ontwikkelt het Threshold Model, een theoretisch kader dat verklaart wat er gebeurt wanneer lezers tijdens het leesproces momenten van onzekerheid tegenkomen. Deze thresholds ontstaan wanneer een tekst niet langer vanuit één vertrouwd interpretatiekader kan worden begrepen. Lezers worden dan gestimuleerd om hun voorkennis, culturele achtergrond, eerdere leeservaringen en bredere interpretatieve tradities in te zetten om verschillende mogelijkheden voor betekenisgeving te verkennen. Betekenis wordt dus niet ontdekt als iets dat verborgen ligt in de tekst, maar ontstaat in de wisselwerking tussen tekst en lezer.
Aan de hand van een nauwkeurige analyse van Facsímil identificeert het proefschrift vier tekstuele strategieën die dit interpretatieve proces activeren: semantische, referentiële, metatekstuele en teleologische dissonantie. Deze strategieën moedigen lezers aan om te onderhandelen tussen concurrerende interpretatiekaders in plaats van te zoeken naar één juist antwoord. Daarmee verandert de parodie op de voormalige Chileense Academic Aptitude Test in een bredere reflectie op onderwijs, autoriteit, geheugen en de aannames die ten grondslag liggen aan gestandaardiseerde vormen van kennisproductie.
Meer in het algemeen presenteert dit onderzoek een nieuwe benadering van experimentele fictie door te stellen dat onzekerheid geen tekortkoming van communicatie is, maar juist een van haar wezenlijke voorwaarden. Het Thresholds Model biedt een kader om de rol van de lezer in literaire betekenisgeving te begrijpen en levert een methodologie op die ook kan worden toegepast op de analyse van andere experimentele narratieven.