Steeds meer ongehuwd samenwonende ouders: wat als je uit elkaar gaat?

Het aantal stellen in Nederland dat samenwoont zonder huwelijk of geregistreerd partnerschap groeit al jaren. In Nederland ging het in 2025 om ruim 1,1 miljoen paren. Veel van hen hebben kinderen. Wat gebeurt er als zij uit elkaar gaan? En welke financiële problemen kunnen daarbij ontstaan, voor ouders maar ook voor kinderen?

Nieuw onderzoek van de Rijksuniversiteit Groningen en de Vrije Universiteit Amsterdam gaat deze vragen beantwoorden in opdracht van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC).

Samenwonenden niet hetzelfde beschermd als gehuwden

Voor deze groep ‘informeel samenwonende stellen’ bestaat nu geen wettelijk kader zoals dat wel bestaat voor gehuwden en geregistreerde partners. Universitair docent notarieel recht Mark Beuker van de RUG: ,,Als je getrouwd bent, is er van alles geregeld gedurende en bij het einde van de relatie: gezamenlijke vermogensopbouw, partneralimentatie, de verevening van pensioenrechten, sociale voorzieningen, belastingen, de erfenis en efficiënt procesrecht. Maar als je samenwoont, gebeuren veel zaken niet automatisch en niet alles valt te regelen in een samenlevingscontract.”

Daardoor kunnen uiteenlopende problemen ontstaan. Denk aan situaties waarin de woning maar op naam van één partner staat, of als afspraken over zorg voor kinderen en financiële bijdragen niet zijn gemaakt en vastgelegd. Ook kunnen procedures bij het einde van de relatie ingewikkelder verlopen dan bij een huwelijk of geregistreerd partnerschap omdat in de wet niets specifieks is geregeld.

Gaan mensen tevreden uit elkaar?

Maar hoe dat in de praktijk precies gaat, dat is onduidelijk. Beuker: ,,We zien nu vooral rechtszaken langskomen waarin het over relatief grotere inkomens en vermogens gaat. Maar er is een hele categorie mensen met minder middelen waarop we geen goed zicht hebben.”

Het onderzoek richt zich in het bijzonder op samenwonende partners met kinderen. Beuker: ,,Je ziet dat ouders die uit elkaar gaan vaak in welstand terugvallen. Als de verdeling van de spullen tussen ouders dan ook slecht geregeld is en er is geen alimentatie, dan kan dat extra gevolgen hebben voor kinderen.” 

De onderzoekers willen in kaart brengen welke financiële en vermogensrechtelijke problemen ouders tijdens en na een relatiebreuk ervaren. Daarbij maken ze gebruik van bestaand onderzoek en CBS-data maar ook van nieuw empirisch onderzoek onder (ex-)samenwonenden en juridische professionals.

Autonomie belangrijke factor

Daarnaast kijken ze naar mogelijke oplossingen, zowel wettelijke maatregelen als andere voorzieningen die problemen kunnen voorkomen of oplossen. ,,In discussies over dit onderwerp speelt autonomie een belangrijke factor: het kan ook zo zijn dat mensen er heel bewust voor kiezen zaken juist niet te regelen. Maar we weten uit internationaal onderzoek dat mensen een te rooskleurig beeld hebben van hun relatie en vaak niet bewust kiezen voor ongehuwd samenwonen in plaats van een huwelijk. Dan stellen ze afspraken uit, tot het te laat is.”

Het WODC-onderzoek wordt uitgevoerd door een interdisciplinair team van familierecht- en erfrechtspecialisten: naast Mark Beuker zijn dat hoogleraar notarieel recht Leon Verstappen, universitair hoofddocent notarieel recht Irene Visser (beide RUG), universitair docent privaatrecht Alexander Flos en hoogleraar privaatrecht Masha Antokolskaia (beide VU). 

Het eindrapport verschijnt uiterlijk in april 2027.