Zeven wetenschappers van de RUG en UMCG ontvangen Vidi-beurs

De Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) heeft een Vidi-financiering van maximaal €850.000 toegekend aan Hjalmar Bouma, Hanna van Loo, Zoé Christoff, Björn Hoops, Tim Lichtenberg, Sanne Moorman en Rik Smit. Hiermee kunnen zij een eigen, vernieuwende onderzoekslijn ontwikkelen en een onderzoeksgroep opzetten.

Vidi is gericht op ervaren onderzoekers die na hun promotie al een aantal jaren succesvol onderzoek hebben verricht. Vidi maakt samen met de Veni- en Vici-beurzen deel uit van het NWO-Talentprogramma. Binnen het Talentprogramma zijn onderzoekers vrij om hun eigen onderwerp voor financiering in te dienen. In totaal zijn er 109 voorstellen gehonoreerd.

De volgende RUG en UMCG-onderzoekers hebben een Vidi ontvangen:

Wanneer lactaat giftig wordt: hoe een afvalstof het afweersysteem herprogrammeert bij sepsis

Dr. Hjalmar Bouma (UMCG)

Sepsis is een ernstige reactie op een infectie die jaarlijks miljoenen levens eist. Overlevenden blijven vaak kwetsbaar voor nieuwe infecties. Tijdens sepsis schakelen cellen over op een noodenergiestand waarbij lactaat wordt gemaakt, dat eiwitten in afweercellen kan modificeren door lactylatie en zo mogelijk hun functie beïnvloedt. We onderzoeken of lactylatie leidt tot afweerfalen in sepsis en of het kan worden teruggedraaid. Als dit lukt, kan dat leiden tot behandelingen die de afweerfunctie herstellen om de infectie tijdens sepsis beter te bestrijden en het risico op herhaalde infecties en IC-opname te verkleinen: iets wat geen enkele huidige behandeling kan bereiken.

Soort zoekt soort? Waarom psychiatrische stoornissen vaak bij beide partners voorkomen

Dr. Hanna van Loo (UMCG)

Ondanks het populaire gezegde ‘opposites attract’ hebben partners vaak allebei een psychiatrische stoornis. Het is onbekend waarom dat zo is. Inzicht in de oorzaken van deze gelijkenis kan helpen bij het voorspellen van psychiatrische stoornissen in toekomstige generaties en bij het beslissen of interventies gericht op de partner, familie of maatschappij het meest effectief zijn in het voorkomen en behandelen ervan. In dit project wordt een nieuwe aanpak gebruikt om de oorzaken van gelijkenis tussen partners te doorgronden door overeenkomsten in de mentale gezondheid in familieleden en hun omgeving te onderzoeken, in plaats van alleen in partners.

Gelijkenis en informatiestromen in sociale netwerken

Dr. Zoé Christoff (Faculteit Science and Engineering)

Online ervaringen worden steeds meer gestuurd door overeenkomsten. Op sociale media zoeken we mensen op met gelijksoortige interesses, meningen en sociaaleconomische achtergronden als wijzelf. Vervolgens gaan we onder hun invloed nog meer op hen lijken. Bovendien stellen aanbevelingsalgoritmen ons content voor die lijkt op content die we eerder voorgeschoteld kregen. Samen beïnvloeden deze mechanismen wie contact heeft met wie en wat we online te zien krijgen. Dit project onderzoekt hoe op overeenkomst gebaseerde processen samen informatiestromen in sociale netwerken beïnvloeden. De onderzoekers ontwikkelen formele modellen om te bepalen welke structurele voorwaarden op betrouwbare wijze leiden tot kloppende overtuigingen binnen gemeenschappen.

Van sharing naar caring: privaatrecht voor rechtvaardige energiegemeenschappen

Prof. mr. dr. Björn Hoops (Faculteit Rechtsgeleerdheid)

Energiegemeenschappen zijn organisaties van burgers, bedrijven en overheden die gezamenlijk hernieuwbare energie opwekken en daarmee onmisbare bijdragen leveren aan de energietransitie. Beleidsmakers en onderzoekers verwachten van energiegemeenschappen de inclusie en empowerment van kwetsbare groepen, zoals huishoudens met een laag inkomen. Er bestaan echter geen duidelijke normen voor hoe energiegemeenschappen deze maatschappelijke doelen kunnen bereiken. Dit onderzoeksproject ontwikkelt samen met energiegemeenschappen en stakeholders in Nederland, Duitsland en Oostenrijk zulke normen en legt ze vast in juridische modellen die kunnen worden afgedwongen. Zo draagt het project bij aan lagere juridische kosten en creëert het een gunstigere omgeving voor rechtvaardige en inclusieve energiegemeenschappen.

Nevelige werelden rond kleine sterren: kunnen de meest voorkomende planeten verborgen atmosferen herbergen?

Dr. Tim Lichtenberg (Faculteit Science and Engineering)

De meeste planeten in het heelal draaien om kleine, koele sterren, zogeheten Mdwergen. Waarnemingen met ruimtetelescopen suggereren dat deze planeten vaak geen atmosfeer hebben en kale rotsen zijn. Nieuw onderzoek laat echter zien dat ze rijk kunnen zijn aan koolstof, waardoor ze juist dikke, nevelige atmosferen kunnen vormen die moeilijk te detecteren zijn. Dit project ontwikkelt computermodellen om te begrijpen hoe zulke planeten ontstaan en evolueren, en voorspelt wat telescopen zouden moeten waarnemen. Zo onderzoeken we of deze veelvoorkomende werelden mogelijk geschikt zijn voor leven.

Zebravinken die hun zang leren van beeldschermen?

Dr. Sanne Moorman (Faculteit Science and Engineering)

In onze digitale samenleving, gekenmerkt door toenemend schermgebruik, leiden juist persoonlijke interacties nog steeds tot betere leerresultaten, waaronder bij spraakverwerving. In dit project testen onderzoekers of dit gebeurt omdat kinderen oplettender zijn wanneer ze betrokken zijn bij persoonlijke interacties. Het leren van vogelzang bij zebravinken vertoont veel parallellen met menselijke spraakverwerving. Bij zebravinken wordt aandacht gemeten bij het leren van een echte vogel of via een videoscherm, door gedrags- en fysiologische parameters te observeren, neuronale activiteit te meten en te veranderen, en de leerresultaten van zang te vergelijken. Hiermee zal dit project identificeren hoe aandacht vocale leerresultaten beïnvloedt.

Het verleden tot leven brengen met AI

Dr. Rik Smit (Faculteit der Letteren)

Van ‘rouwbots’ die overleden dierbaren digitaal tot leven wekken tot tools die fictieve historische beelden creëren: generatieve AI (GAI) vormt onze relatie met het verleden. Maar GAI kan het verleden ook vervormen, en zo ons welzijn en de sociale cohesie beïnvloeden. GenMem bestudeert wat mensen doen, denken en voelen als ze GAI gebruiken om in het verleden te duiken. In de reizende tentoonstelling van het project kunnen diverse doelgroepen GAI-tools ervaren. Zo toont GenMem hoe herinneringen samen met AI ontstaan en voedt het project het maatschappelijke debat over hoe ons verleden niet alleen gedigitaliseerd, maar ook gegenereerd wordt.