Brigit Toebes koninklijk onderscheiden

Tijdens de lancering van haar boek 'Dat maak ik zelf wel uit' op 20 april heeft Brigit Toebes een koninklijke onderscheiding ontvangen. Toebes is hoogleraar Gezondheidsrecht in Internationaal Perspectief aan de RUG. Uit handen van (loco) burgemeester Mirjam Wijnja van de gemeente Groningen kreeg ze de versierselen die horen bij de Koninklijke Onderscheiding in de categorie Officier in de Orde van Oranje Nassau.  

Groot hart voor mensenrechten

Met haar sterke morele kompas, consciëntieuze instelling en bescheiden karakter, haar gedegen academische kennis en grote hart voor mensenrechten is Brigit Toebes een unieke inspiratiebron voor velen. Haar hele academische loopbaan staat in het teken van haar overtuiging dat gezondheid een universeel mensenrecht is en dat mensen daarom recht hebben op een omgeving die hen niet ziek maakt. Zij heeft zich altijd sterk gemaakt voor een wereld waarin gezond leven de basis is en inspireert iedereen in haar omgeving om haar voorbeeld te volgen. Artsen en andere zorg- en hulpverleners hebben in haar ogen bij uitstek een verantwoordelijke rol in het herkennen, signaleren en aanpakken van schendingen van mensenrechten, waaronder het recht op gezondheid. Daarbij verliest zij nooit uit het oog dat mensenrechten in de zorg pas betekenis krijgen als patiënten, cliënten, naasten en zorgprofessionals er in de praktijk baat bij hebben.

Leider in haar veld

In binnen- en buitenland is Toebes een leider in haar veld en van grote waarde voor de volksgezondheid. Dat begon al in 1999 toen ze haar proefschrift The Right to Health as a Human Right in International Law voltooide. Daarmee leverde ze een belangrijke bijdrage aan de ontwikkeling van het internationale recht op gezondheid in de rechtspraktijk in de Verenigde Naties (VN). Vervolgens bracht ze regelmatig advies uit aan de VN over thema’s als het recht op gezondheid, klimaatverandering, corruptie in de gezondheidszorg en de ontwikkeling van het recht.

Voorbij juridische grenzen kijken

Toebes studeerde, werkte en deed onderzoek in Europa en de Verenigde Staten. In 2013 werd ze Rosalind Franklin Fellow aan de Faculteit Rechtsgeleerdheid in Groningen. In 2018 volgde haar benoeming tot hoogleraar Gezondheidsrecht in Internationaal Perspectief. Met haar indrukwekkende en baanbrekende onderzoek en multidisciplinaire visie heeft ze belangrijke bijdragen geleverd aan het gezondheidsrecht, waarbij ze altijd hamert op de noodzaak om voorbij juridische grenzen te kijken. Tien jaar geleden richtte Toebes het Groningen Centrum voor Gezondheidsrecht op. Vervolgens is ze twee jaar de Academic Director geweest van de Aletta Jacobs School of Public Health. De missie van deze school – meer gezonde jaren – past uitstekend bij haar preventieve focus op gezondheid. Als een ware nazaat van Aletta Jacobs roept ze op menselijke waarden te stellen boven economische baten. Om een gezonde leefomgeving te bevorderen vindt ze het noodzakelijk ongezonde producten en gedrag te reguleren.

Inzet met impact

Tijdens haar wetenschappelijke loopbaan heeft Toebes honderden baanbrekende bijdragen geschreven en was ze in staat deze te vertalen naar een breed publiek. De rode draad in haar werk is haar inzet om roken, alcoholgebruik en de consumptie van ongezond voedsel te ontmoedigen. De impact van die inzet is groot. Telkens weer lukte het haar wetenschappers, artsen en het brede publiek te activeren voor haar missie. Zo wist ze met haar onderzoeksresultaten steeds de juiste instanties te bereiken en heeft haar gedegen onderzoek geleid tot de nodige beleidswijzigingen. Dit geldt ook voor haar strijd tegen de te hoge prijzen van patenten op geneesmiddelen. Dichter bij huis is het mede aan haar te danken dat Groningen de eerste stad is met rookvrije zones op straat.

‘Peperdure pillen’

Naast haar werkzaamheden als hoogleraar heeft Toebes zich vol overgave ingezet voor verschillende verenigingen en commissies, zoals de Vereniging voor Gezondheidsrecht, de staatscommissie MDMA en de Johannes Wier Stichting voor Gezondheidszorg en Mensenrechten. Ook adviseerde ze de stichting Farma ter Verantwoording. Deze stichting wil via juridische procedures eerlijke prijzen bewerkstelligen, zodat geneesmiddelen en medische technologieën beschikbaar, betaalbaar en toegankelijk blijven voor iedereen. En met succes: zo sprak de Rechtbank in de zaak Leadiant wegens de veel te hoge prijzen van een geneesmiddel tegen een zeldzame genetische ziekte van ‘een schoolvoorbeeld van misbruik van een economische machtspositie’. Een en ander kreeg dankzij de VPRO Tegenlicht-documentaire ‘Peperdure pillen’ landelijke bekendheid.

Warme, betrokken mentor voor velen

Ook op het gebied van gezondheidsrechtelijk onderwijs kan niemand om Toebes heen. Zo is er dankzij haar visie een mastertraject gekomen dat gezondheid en technologie combineert, wat uniek is in Europa. Ze heeft zich altijd sterk gemaakt voor de opleiding van een nieuwe generatie moderne gezondheidsjuristen. Meer in het algemeen vindt ze het belangrijk dat alle medicijnenstudenten – de volksgezondheidsexperts van de toekomst – voldoende kennis opdoen over mensenrechten en het recht op gezondheid. Verder heeft ze een scherp oog voor talentvolle studenten en jonge onderzoekers die ze graag adviseert en verder helpt, onder andere door haar grote netwerk beschikbaar te stellen. Voor vele collega’s, promovendi en studenten is ze altijd een warme en betrokken mentor geweest: een mentor die collega’s graag in het zonnetje zet, mensen ruimte geeft en aanmoedigt en altijd oog heeft voor haar omgeving en haar team, ook in moeilijke tijden.

Meer informatie

Brigit Toebes