Blog Klaas Laansma: Lichtuitstoot

Dit jaar is het tien jaar geleden dat Nationaal Park Lauwersmeer de titel ‘Dark Sky Park’ kreeg. Speciaal voor het 10-jarig jubileum vragen we iedere maand iemand om zijn of haar verhaal te delen over het belang van duisternis en het Dark Sky Park. Vandaag het verhaal van Klaas Laansma, projectleider van het Masterplan Donkerte op Lauwersoog, met als doel de lichtuitstoot in de haven met 50% te verminderen.

Klaas: aanjager, bruggenbouwer, teamspeler

‘’Natuurlijk’’ moest in de haven ook iets met donkerte gebeuren. Het Nationaal Park Lauwersmeer was al zo lang bezig met Dark Sky. ‘’We waren er ook al eens op aangesproken, het kwam er gewoon nog niet van.’’ Tot de universiteit aanklopte, een leuk internationaal project, ‘’we willen graag dat jullie meedoen.’’ 

Dat was het moment. ‘’Doen in plaats van erover te lullen.’’ Een duidelijke werkwijze: in gesprek, een plan maken, financiering regelen en aan de slag gaan, vanuit een hart voor het gemeenschappelijk belang. ‘’Iets moois en iets goeds doen met mensen samen.’’

Eerst verkennen: wat is het belang van de universiteit? En van de haven? ‘’Wat is het belang voor de gemeente?’’ Wat vinden de ondernemers er eigenlijk van? En als je dat vervolgens op een rijtje zet, ontstaat er altijd een gemeenschappelijke deler, ‘’iets van waarde, iets wat van ons allemaal is.’’

Eerst zien, dan begrijpen 

Eerst was de vraag ‘’waar hebben we het eigenlijk over?’’ Wat is er aan kunstlicht? Wat doet dat? ‘’En is dat zinvol of niet?’’ Zo werd Piet (lichtdeskundige) op pad gestuurd. Hij fotografeerde in de haven alles wat met licht te maken heeft ‘’lantaarnpalen, schijnwerpers, gebouwenverlichting.’’

Tijdens een bijeenkomst presenteerde Piet zijn foto’s aan de bedrijven en overheden op Lauwersoog. ‘’Haha dat is jouw reclameverlichting.’’ ‘’Haha kijk jouw schijnwerper.’’ Felverlichte dijken en gevels, lantaarnpalen die het gehele terrein beschijnen, vier uur 's nachts. Langzaam wordt het stil. De onuitgesproken gedachte ‘’Doen wij dit echt? Waarom?’’ 

Grote schijnwerpers verlichten een kade waar geen boot te verkennen is. De gevel van de gesloten vishandel schijnt zijn naam naar een uitgestorven omgeving. ‘’Na een halfuur was het echt doodstil.’’ 

In de stilte staat één ondernemer op, een flamboyante man, ‘’bij hem is het links of rechts, zwart of wit’’. ‘’Dus de havendirecteur en ik kijken elkaar aan van nou, benieuwd wat hij gaat zeggen.’’ 

‘’Jongens dit kan helemaal niet’’ klinkt het. ‘’Wij zitten de boel hier te verpesten.’’ Uit de zaal komt bijval. ‘’Ik vroeg: heeft hij hier een punt? Moeten we hier iets aan doen?’’  - ‘’Dat lijkt ons wel duidelijk ja.’’ Nou ‘’dan is bij deze het Masterplan Donkerte geboren.’’ De lichtuitstoot in de haven van Lauwersoog binnen drie jaar met 50% verminderen.

Opeens verscheen de Melkweg

In oktober werd de Nacht van de Nacht georganiseerd. ‘’We vroegen of het tussen half 9 en half 10 een uur zo donker mogelijk kon zijn.’’ Iedereen deed mee: Rijkswaterstaat, de veerdienst Wagenborg, de bedrijven. Rijkswaterstaat had zelfs een Whatsappgroep met negen man om alle lichten uit te doen.

‘’Daar stonden we op de kade.’’ Tussen de buien door was de lucht net opgeklaard, toen op hetzelfde moment alle lichten uitgingen. ‘’We keken naar boven en we zagen de Melkweg! Mensen gingen helemaal uit hun dak. Ik keek omhoog en dacht: Oké. Nu snap ik het.’’

De directrice van Wagenborg zei ook ‘’we werden wel even wakker geschud op de Nacht van de Nacht.’’ ‘’Dan hoef ik niks meer te zeggen hé?’’

Niet de opgeheven vinger maar de uitgestoken hand

Het werkt niet om met je vingertje te zwaaien. ‘’Je moet mensen niet tegen de zere schenen schoppen.’’ Wat werkt is laten zien en het gesprek aangaan. ‘’Op het moment dat je in gesprek bent kun je samen tot iets nieuws komen.’’ ‘’Liefdevol je hand uitsteken, donkerte is mooi, zullen we er wat aan doen?’’ 

Werken vanuit vertrouwen dat mensen het goede willen. ‘’Hier en daar is er een angsthaas, maar ga je je daar helemaal door laten leiden?’’ Liever vasthouden aan het idee dat mensen in principe het goede willen en ze daar de ruimte voor geven. ‘’Pak elkaar de hand vast, dan gaan we mooie dingen doen en er is niemand die ons tegenhoudt.’’

Dat is ook hoe het hier werkt. ‘’Er is niemand die ons vertelt dat wij de haven donker moeten maken, er is geen wet die zegt dat dat moet.’’ En toch gebeurt het. Omdat mensen het zien, het begrijpen en er dan samen iets aan willen doen. ‘’De mensen maken het verschil.’’ 

Geschreven door: Liesanne de Haan