Can rhetorical invention account for the Modern Age?
Teksten als sporen van de overgang naar de Moderne Tijd
Hoe heeft de overgang naar de Moderne Tijd tussen de zestiende en zeventiende eeuw herkenbare sporen nagelaten in taal, teksten en concepten? Die vraag stond centraal in het promotieonderzoek van Juan Gallego Benot. In plaats van historische verandering te benaderen als een vloeiend of abstract proces, richtte hij zich op de specifieke discursieve sporen waardoor een verandering van tijdperk zichtbaar en onomkeerbaar wordt. Deze sporen worden opgevat als “relieken”: vormen die de spanningen, verliezen en herconfiguraties van hun historische moment in zich dragen.
Gallego Benot benadert in zijn onderzoek deze relieken via literaire analyse, geïnformeerd door culturele retorica, met bijzondere aandacht voor de historische en performatieve dimensies van retorica. Begrippen als reliek, nostalgie en drempel worden heroverwogen, niet als vaste ideeën, maar als vormen met een geschiedenis, gevormd door conflicten over betekenis en autoriteit. Historische betekenis verschijnt zo als het resultaat van instabiele discursieve onderhandelingen, waarin bepaalde manieren van spreken legitimiteit verwerven terwijl andere verdwijnen of tot objecten van verlangen worden.
Gallego Benot past dit kader toe op drie casestudy’s. De eerste onderzoekt zeventiende-eeuwse Engelse preken als plaatsen van theologische en politieke strijd, met bijzondere aandacht voor het werk van John Donne. De tweede richt zich volledig op Donnes geschriften, gelezen als een voortdurende retorische onderhandeling met de religieuze verdeeldheid van zijn tijd. De derde casestudy verkent de latere receptie van Juan de la Cruz binnen een groep alumbrados in Sevilla en laat zien hoe eerdere teksten onder nieuwe historische druk opnieuw werden geactiveerd. Deze casussen tonen aan hoe retorica niet alleen historische verandering weerspiegelt, maar ook actief de opkomst van de Moderniteit vastlegt en vormgeeft.