Hoe functioneert de spreidingswet?

Wie asiel zoekt in Nederland, heeft recht op opvang tijdens de asielprocedure. De spreidingswet moet zorgen voor voldoende structurele opvangplekken en een eerlijke verdeling daarvan over Nederland. Maar wat is het effect van de wet in de praktijk? En hoe verloopt de uitvoering?

_{Door Esther van der Meer}

Een onderzoeksteam van de vakgroep Staatsrecht, Bestuursrecht en Bestuurskunde van de Rijksuniversiteit Groningen en onderzoeksbureau Pro Facto gaat dit in opdracht van het WODC onderzoeken. Het team staat onder leiding van Bert Marseille en Heinrich Winter.

Zwaar bediscussieerde wet

De spreidingswet is een van de meest bediscussieerde wetten van de afgelopen jaren. De wet ging op 1 februari 2024 in, zou daarna volgens het kabinet- Schoof I zo snel mogelijk weer worden ingetrokken, maar in het coalitieakkoord van het huidige kabinet- Jetten is afgesproken de wet toch te behouden.

Uit onderzoek van de NOS, Nieuwsuur en de regionale omroepen bleek deze maand dat het aantal van 101.500 opvangplekken dat per 1 juli 2026 klaar moet zijn voor gebruik, nog lang niet wordt gehaald. Volgens het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) waren er begin deze maand 73.000 plekken beschikbaar.

Meer plekken, maar nog niet genoeg

In een inventarisatie van het COA, twee jaar na invoering, bleek dat er wel ruim 12.000 opvangplekken bij zijn gekomen maar daarbij gaat het vooral om tijdelijke opvangplekken. Het aantal structurele opvanglocaties groeit ook geleidelijk. In 2026 verwacht het COA zo’n 6.000 nieuwe vaste plekken.

Diverse gemeentes en het COA verwachten dat er de komende maanden en jaren veel opvanglocaties bijkomen en dat veel bestaande locaties verlengd kunnen worden. En uit een analyse door de NOS van de eerste 212 coalitieakkoorden na de gemeenteraadsverkiezingen in maart blijkt dat de meeste gemeenten bereid zijn de spreidingswet uit te voeren.

In het onderzoek voor het WODC worden cijfers over de uitvoering verzameld, ervaringen geïnventariseerd en het verloop van de besluitvormring in beeld gebracht met registratieanalyses, interviews, vragenlijstonderzoek en casestudies.

Het onderzoek loopt van 1 september 2026 tot 1 september 2027.