Opinie | De wetgever moet juist mensen aan de randen van de samenleving beschermen

Maak mensenrechten en rechtsbescherming leidend bij het maken van wetten. Dat betoogt hoogleraar regulering van veiligheid en gezondheid Michelle Bruijn. Nu moet de rechter de wetgever te vaak achteraf corrigeren. ‘Dat laat zien hoe belangrijk de onafhankelijke rechtspraak is. Maar het is eigenlijk treurig dat het nodig is.’
_{Opgetekend door Esther van der Meer}

Krakers steeds harder aangepakt

Een sprekend voorbeeld is de omgang van rechters met de kraakwet. Nederland kampt al jaren met krapte op de woningmarkt. Maar na decennia van gedogen wordt kraken de afgelopen jaren steeds harder aangepakt. Sinds 2010 is kraken strafbaar en sinds 2022 mogen krakers binnen 72 uur uit een gekraakt pand worden gezet. 

Bruijn: “Kraken wordt weggezet als een zwartwit probleem: kraken is verboden, als je toch kraakt maak je daarmee inbreuk op andermans eigendom, dus de kraker moet het pand uit. Het beschermen van eigendom wordt politiek gezien als een absoluut recht waar niemand aan mag komen. Maar zo werkt het niet in de praktijk.”

“In rechtszaken waarbij krakers een woninguitzetting aanvechten, zie je dat de rechter een afweging maakt tussen het eigendomsrecht aan de ene kant en een fundamenteel mensenrecht aan de andere kant: het recht op huisvesting. Alle belangen worden op een weegschaal gelegd, en die slaat niet per definitie uit naar het recht op eigendom.”

Rechter weegt krapte op woningmarkt mee

“Je ziet bijvoorbeeld dat rechters de huidige krapte op de woningmarkt meenemen in hun overwegingen. Zo moet de pandeigenaar aantonen dat hij op korte termijn concrete plannen heeft met het pand om leegstand te voorkomen. Als eigenaar van een pand kan je niet doen wat je wilt, je hebt een maatschappelijke functie. Dat vind ik heel terecht.”  

“Wat ook opvalt, is dat de rechter-commissaris zijn tijd neemt om tot een afweging te komen. De rechter-commissaris besluit daarom weleens dat een kraker mag blijven zitten, omdat de afweging niet binnen 72 uur gemaakt kan worden of omdat partijen onvoldoende informatie hebben aangeleverd. Dat is in lijn met de rechten van de mens, een huisuitzetting mag niet zomaar. De rechter zegt daarmee ook: de wettelijke termijn van  72 uur is te kort.”

“Daar zie je de corrigerende functie van de rechterlijke macht aan het werk. Die zegt: deze wet werkt zo niet, dit kan niet als je kijkt naar internationale mensenrechten.”

Controlerende taak

Volgens Bruijn is het op zich heel goed dat de rechterlijke macht hier zijn controlerende taak vervult, maar zover zou het eigenlijk niet moeten komen. “Er is heel veel discussie geweest over de krakerswet, zowel in 2010 als in 2022. Gemeenten vonden de strafbaarstelling niet nodig en ook de Raad van State was kritisch, maar dan wordt zo’n wet toch doorgevoerd en komt zelfs door de Eerste Kamer.” 

Ook nu blijkt dat de wet door rechters bekritis5eert wordt, zijn er nog geen plannen voor aanpassingen. “Het is maar een kleine groep die wordt geraakt door deze wetgeving. Krakers roepen nu eenmaal weinig warme gevoelens op in de samenleving: daar gaan weinig mensen de bühne voor op.”

“Maar ik vind dat rechtsbescherming goed geregeld en toegankelijk moet zijn, juist voor mensen aan de randen van de samenleving. Als je als wetgever niet omziet naar dat soort groepen en je verliest ook de mensenrechten uit het oog: voor wie maak je dan het recht?”

Meer weten over dit onderwerp?

Lees het onderzoek naar de krakerswet en de rede voor het congres van de Nederlandse Juristen Vereniging  ‘Rechtsbescherming onder druk’