Derde editie OOV-monitor: aantal ambtenaren bijna verdubbeld

Burgemeesters gebruiken hun bevoegdheden veel bij de aanpak van ordeverstoringen en criminaliteit. Dat en meer blijkt uit de derde Openbare Orde en Veiligheid-monitor van Pro Facto en het Centrum voor Openbare Orde en Veiligheid van de Rijksuniversiteit Groningen.

Burgemeesters grijpen bijvoorbeeld bij drugscriminaliteit vaak in, maar sluiten daarbij wel minder snel een woning, met name in gemeenten met meer dan 100.000 inwoners. Opvallend is dat een aantal bevoegdheden voor het derde jaar op rij vrijwel niet wordt gebruikt, waaronder de Wet Victor, die bij de geweldsexplosie in Overasselt plotseling wel relevant bleek. Tegelijkertijd is het aantal ambtenaren bij gemeenten dat verantwoordelijk voor openbare orde en veiligheid de afgelopen drie jaar bijna verdubbeld. 

Over de monitor

De OOV-monitor geeft jaarlijks inzicht in de mate waarin burgemeesters het OOV-instrumentarium toepassen. Aan de monitor over 2025 deden 173 van de 342 gemeenten mee (51%).

Bij drugs vaker een lichter middel

De Wet Damocles blijft een van de meest gebruikte instrumenten, en sluiting van woningen komt nog steeds het vaakst voor. In alle deelnemende gemeenten met 100.000 inwoners of meer werd dit jaar minstens één woning gesloten. Vorig jaar gold dat niet voor alle grotere gemeenten. Tegelijkertijd winnen instrumenten als waarschuwingen en de last onder dwangsom terrein. 

Dat sluit aan bij de strengere houding van de hoogste bestuursrechter (de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State) en de oproep uit eerder onderzoek naar de toepassing van de Wet Damocles om terughoudender te zijn met het sluiten van woningen.  De groei van de inzet van de waarschuwing en dwangsom past mogelijk bij de cultuurverandering die daarvoor binnen gemeenten nodig is. Wel vraagt die cultuurverandering tijd, waardoor grote verschuivingen van jaar op jaar niet zichtbaar zijn.

Aantal ambtenaren voor OOV-taken groeit verder

In gemeenten van 50.000 tot 100.000 inwoners is de formatie die wordt ingezet voor OOV-taken gemiddeld 13,1 fte, tegen 10,8 fte een jaar eerder en 6,7 fte in 2023. Dat is bijna een verdubbeling in drie jaar. Ook in gemeenten van 25.000 tot 50.000 inwoners stijgt de capaciteit, van 4,3 naar 5,0 fte. Tegelijk blijkt het vooral voor grotere gemeenten lastig om alle beschikbare formatie daadwerkelijk in te vullen.

Gebiedsverboden, manifestaties en noodrecht

Het aantal gemelde manifestaties nam bijna overal toe, maar burgemeesters beperken of beëindigen ze nauwelijks, terwijl in het nieuws juist doorgaans die gevallen aandacht krijgen waarin de burgemeester wel ingreep. Berichten in de media over een sterke stijging van noodmaatregelen worden niet bevestigd door de data in de monitor: slechts in 6% van de gemeenten gaf de burgemeester in 2025 eenmaal een noodbevel en in 7% van de gemeenten werd eenmaal een noodverordening afgekondigd, zelden vaker. 

Gebiedsverboden worden vooral opgelegd op grond van de lokale APV en veel minder op grond van de Wet maatregelen bestrijding voetbalvandalisme en ernstige overlast (Wet MBVEO of Voetbalwet), die gericht is op het aanpakken en voorkomen van voetbalvandalisme, wijkoverlast en verstoringen bij evenementen. 

Bibob en Wet Victoria

Alle gemeenten passen de Wet Bibob toe. Deze wet maakt het mogelijk om onderzoek te doen naar de integriteit van ondernemingen ter voorkoming dat de overheid onbewust criminaliteit faciliteert bij het verlenen van vergunningen, subsidies of overheidsopdrachten. Interessant is dat de toepassing van de Wet Bibob  maar zelden leidt tot een weigering of intrekking van bijvoorbeeld een vergunning. Dat betekent niet dat de Wet Bibob niet effectief is. Het kan ook wijzen op de preventieve werking van de wet. 

De inzet van de Wet Victoria (sluitingen vanwege ordeverstoringen, geweld en explosies) steeg in 2024 flink en bleef in 2025 op hetzelfde tamelijk hoge niveau.

Bevoegdheden die niet worden gebruikt

Opvallend zijn de bevoegdheden waarvan al drie jaar op rij vrijwel geen gebruik wordt gemaakt: de Wet Victor, de meldplicht uit de Wet MBVEO (de voetbalwet) en de bestuurlijke ophouding. Wetgeving wordt vaak ingevoerd na incidenten of maatschappelijke ontwikkelingen en gaat daarbij soms gepaard met bepaalde politieke verwachtingen. Als een instrument vervolgens jarenlang vrijwel nergens wordt toegepast, roept dat vragen op. Is de bevoegdheid moeilijk toe te passen, onbekend of wellicht toch niet nodig? Of zijn er andere instrumenten die hetzelfde doel (beter) bereiken? Verder onderzoek van de RUG en ProFacto zal daarop een antwoord op moeten vinden.

Klik hier om de OOV-monitor 2025 te downloaden.