Hoe ver moet de rechter gaan bij het toetsen aan Europees consumentenrecht?

Civiele rechters hebben de verplichting om uit zichzelf te controleren of de relevante regels van het Europees consumentenrecht in een zaak zijn nageleefd. Dit heet ‘ambtshalve toetsen’. Hoe ver reikt die verplichting? Hoogleraar Charlotte Pavillon onderzocht die vraag in opdracht van de Raad voor de rechtspraak.

Een wel erg actieve rol in verstekken

Uit haar onderzoek blijkt dat Nederlandse rechters in incassozaken waarin consumenten verstek laten gaan uitgebreid controleren of bedrijven aan hun informatieverplichtingen hebben voldaan. Aan inbreuken worden vergaande sancties verbonden. Deze werkwijze lijkt verder te gaan dan het Europese recht strikt vereist en wijkt af van de aanpak in bijvoorbeeld België, Frankrijk en Italië. In een vervolgonderzoek voor de Raad voor de rechtspraak voert Pavillon een rechtsvergelijkende studie uit onder verschillende EU-lidstaten om dit nog beter in kaart te brengen.

Praktische gevolgen

De uitgebreide controle in Nederland heeft praktische gevolgen. Dagvaardingen zijn omvangrijker geworden en de behandeling van zaken kost meer tijd. De werkwijze maakt procedures over kleine vorderingen relatief duur en administratief zwaar. Ook de druk op de capaciteit van de rechtspraak is aanzienlijk. De vertragingen die hierdoor ontstaan in incassoprocedures brengen bovendien kosten met zich mee voor consumenten.

Aanbevelingen

Pavillon doet in haar onderzoek aanbevelingen om de huidige praktijk bij te stellen. Ze pleit onder meer voor een herziening en wettelijke vastlegging van de sancties die rechters kunnen opleggen, voor een betere afstemming tussen civielrechtelijke en bestuursrechtelijke handhaving en meer evenwichtige toetsing in zaken waarin de consument niet verschijnt. Ook benoemt zij de mogelijkheid van een nationale, snelle procedure voor onbetwiste vorderingen, met behoud van effectieve consumentenbescherming.

Het onderzoek is in boekvorm verschenen bij WJS Uitgevers onder de titel 'Ambtshalve toetsing aan EU-consumentenrecht'.