Emeritus hoogleraar bestuursrecht Leo Damen 80: “Ik schrijf rustig door”

De vakgroep Staatsrecht, Bestuursrecht en Bestuurskunde in Groningen zet op 23 oktober emeritus hoogleraar Leo Damen in het zonnetje tijdens de bijeenkomst ‘Dienstbaar aan het bestuursrecht: Leo Damen 80!’. ‘’Ik heb geboft dat mijn werk mijn hobby was en omgekeerd.”

_{Tekst: Esther van der Meer}

Op de aankondiging van de bijeenkomst staat: ‘De essentie van bestuursrecht: degene met de macht stelt zich dienstbaar op’. Leg dat eens uit?

‘’Dat is heel mooi gezegd door de organisatoren. Sinds de invoering van de Algemene wet bestuursrecht in de jaren negentig werd de burger, mede door invloed van de ideologie van de individualisering, geacht zijn eigen boontjes te doppen als actief, zelfstandig lid van de samenleving.    

Maar het bestuursrecht is ingewikkeld en wordt met de dag ingewikkelder en de mensen die het meest in aanraking komen met de overheid, zijn de zwaksten in de samenleving. Die zijn afhankelijk van de energietoeslag, de bijstand, of andere uitkeringen. En die slagen er vaak niet in door die ingewikkelde regelbrij heen te komen. Kijk maar naar de onderbenutting van allerlei uitkeringen: mensen durven niet eens te beginnen aan het invullen van formulieren. Dan is het dienstbaarheidsidee nuttig: je moet mensen helpen al naar gelang hun mogelijkheden. ”     

U bent nu 80 en heeft een groot deel van uw leven aan het bestuursrecht gewijd: hoe staat het ervoor?

“De ideeënwereld van de mensen die zich in de wetenschap bezig houden met hoe het bestuursrecht beter kan en moet, ontwikkelt zich vrolijk door, maar het is voor de overheid moeilijk om op al die toegenomen terreinen aan alle eisen te voldoen. Elke dag is er wel weer iets nieuws waar de overheid iets aan moet gaan doen. 

De druk om overheidsbemoeienis uit te breiden is permanent. Ondertussen kampt het UWV met 50.000 achterstallige keuringen en wordt er veel geklaagd en geprocedeerd over niet tijdig beslissen. Sinds het toeslagenschandaal zijn er wel allerlei verbetertrajecten opgestart en liggen er plannen om systematischer op evenredigheid en gelijkheid te toetsen. Iedereen heeft bovendien de mond vol van de menselijke maat. Maar dat kost wel meer tijd en geld, en dat heeft men er niet voor over. Dat is geen vrolijk beeld.” 

Wat is de oplossing?

“Op papier is helder waar het naartoe moet, maar de uitvoering stagneert want het geld is er niet. Als je niet voldoende juridische ambachtelijkheid kunt opbrengen, hebben mensen daar last van. Er moet dus óf meer overheidsgeld naar toe óf je moet sommige dingen niet meer doen. Het is een kwestie van keuzes. Niet alles kan, zei Johan Remkes al.”

Vindt u het met al die ontwikkelingen in het bestuursrecht jammer om met pensioen te zijn?

"Het is juist een voordeel om gestopt te zijn met werken. Ik heb nu alle tijd voor onderzoek. Ik schrijf rustig verder. Ik heb geboft dat mijn werk mijn hobby was en omgekeerd.” 

U heeft naast onderzoek ook altijd veel lesgegeven. Wat denkt u dat studenten zich van uw colleges herinneren?

“Ik vrees dat weinig mensen daar dierbare herinneringen aan hebben. Die grote collegezalen in Paddepoel hebben me nooit gecharmeerd. Ik ben een keer badend in het zweet wakker geworden uit een nachtmerrie waarin de complete bloemenveiling in Aalsmeer gevuld was met studenten die op een knop konden drukken om mij af te mijnen.

Wat ik leuk vond waren de werkcolleges, met groepjes van zo’n twintig personen. Dan heb je interactie. We hadden op een gegeven moment een honours groepje, dan kwamen we eens in de paar weken bij elkaar om een casus uit te benen. Dan krijg je heel ander soort discussies dan wanneer je de verplichte stof moet behandelen. 

Ik herinner me een casus over de wet openbaarheid van bestuur waarbij het Openbaar Ministerie gegevens over voetbalhooligans aan de KNVB had gegeven zodat die ze kon schorsen. Volgens de wet - dat is inmiddels aangepast - waren die gegevens dan openbaar, dus die heb ik opgevraagd Dat hebben ze lang proberen tegen te houden, maar uiteindelijk is het gelukt. Dat vonden de studenten mooi, de procederende professor.

Ik heb ook veel tijd gestoken in leerboeken, zoals het Leerboek Bestuursrecht 1 en 2. Ik probeer dan altijd vanuit het lezersperspectief te schrijven. Dat geldt eigenlijk voor al mijn stukken, en ik heb veel gepubliceerd. Wat heeft het voor zin om te schrijven als je je niet in de lezer verplaatst?” 

Welk advies zou u de bestuursjuristen van nu willen meegeven?

“Hou je juridische ambachtelijkheid op peil, of beter nog: verhoog het. Houd de jurisprudentie bij, bestudeer de nieuwe ontwikkelingen, ga zo vaak als je kan op cursus. Ik hoor vaak: ik heb daar geen tijd voor. Maar als je niet voldoende juridische capaciteit in huis hebt, veroorzaak je allerlei problemen die te vermijden zijn. Stilstand is achteruitgang, zeker in dit opzicht. Het is toch gruwelijk als je structureel onvoldoende werk moet afleveren? 

Daarom als laatste advies: vind je je werk leuk, dan maak je er tijd voor en gaat de kwaliteit onherroepelijk omhoog.”