‘Aan de kwaliteit journalistiek kun je de staat van de democratie aflezen’

Warner van der Louw (27) werkt op de buitenlandredactie van RTL Nieuws. Daarnaast is hij freelancer voor onder meer EW Magazine. ‘Als journalisten maken wij de eerste versie van de geschiedschrijving.’

Door: Douwe Wilts

Eerder sprak ik met Lidian Boelens, journalist voor onder andere RTV Drenthe, over de lokale journalistiek. Zij zit bovenop het nieuws en zoekt daarin het avontuur. Ook sprak ik met universitair hoofddocent Frank Harbers. Hij vertelde over het objectiviteitsideaal en stelde dat taal onvermijdelijk subjectief is; dat journalisten transparant zouden moeten zijn over de gekleurde bril waardoor zij naar de wereld kijken. Met die inzichten op zak ga ik in gesprek met Warner van der Louw. Waar vindt hij het avontuur en welke rol ziet hij voor de journalistiek in het maatschappelijke debat?

Waarom ben je Nederlands gaan studeren?

‘Ik heb altijd van lezen gehouden en in groep 6 riep ik al dat ik journalist wilde worden. De master journalistiek in Groningen stond goed aangeschreven en de bachelor Nederlandse taal en Cultuur was daar natuurlijk de perfecte voorbereiding op.

Ik heb volop van mijn studie genoten. En niet alleen van de colleges, maar ook van de feestjes en de kroegavonden. Daarnaast drumde ik in de band van ZaZa. In het eerste halfjaar haalde ik maar tien studiepunten. Gelukkig kon ik dit in het tweede semester inhalen, maar de achterstand bleef mij in de loop van mijn bachelor achtervolgen.  Ik moest in het tweede jaar veel vakken uit het eerste jaar herkansen. Ondanks die druk heb ik toch nog een bestuursjaar bij ZaZa kunnen doen en bijvakken bij kunstgeschiedenis kunnen volgen.’

Na een bachelor Nederlands heb je de master Journalistiek gevolgd en inmiddels bouw je aan een mooie journalistieke carrière. Wat spreekt jou zo aan in de journalistiek?

‘Als kind hoopte ik misschien dat ik beroemd zou worden als journalist, maar dat is gelukkig absoluut niet het geval. Wat mij er tegenwoordig in aanspreekt is het idee dat wij de vierde macht zijn. Je hebt de wetgevende macht, de uitvoerende macht en de rechtsprekende macht. Als journalistiek vormen wij de vierde macht, wij controleren of die drie machten goed functioneren.

Daarnaast maken wij de eerste versie van de geschiedschrijving. Als historici over honderd jaar onderzoek willen doen naar de oorlog in Oekraïne zullen ze onder andere bestuderen hoe de journalistiek daarover geschreven heeft. Dat brengt een grote verantwoordelijkheid met zich mee en dat maakt mij scherp.’

Hoe gaat de journalistiek met die verantwoordelijkheid om?

‘Renate Dorrestein heeft eens iets gezegd als: “Aan de kwaliteit van de journalistiek van een land kun je de kwaliteit van de democratie aflezen.” Met andere woorden hoe beter de journalistiek functioneert, hoe beter het gaat met de democratie. Wat dat betreft denk ik dat we in Nederland absoluut niet mogen klagen, zeker als je het vergelijkt met sommige andere landen. We hebben sterke, onafhankelijke merken zoals de NOS, RTL Nieuws, lokale en regionale omroepen en tal van kranten en tijdschriften. Wat ik wel zorgelijk vind is dat sommige politici de kwaliteit en de onafhankelijkheid van de journalistiek ter discussie stellen. De journalistiek mag dan ook niet verslappen en moet de drie machten kritisch blijven volgen.’

Naast een dienstverband bij RTL Nieuws heb je als freelancer veel verschillende opdrachtgevers. Hoe richt je je werkweek in?

‘Ik heb een contract voor 24 uur bij RTL Nieuws en mijn werkdagen daar variëren per week. Bij RTL Nieuws heb je schrijfdiensten en beelddiensten. Voor een schrijfdienst meld ik mij om halfacht ‘s ochtends op de redactie. Ik weet dan nog niet waar ik die dag over ga schrijven. Als ik een beelddienst heb, begin ik om half twaalf. Ik kijk dan eerst een half uur naar alle beelden die zijn binnengekomen via persbureaus zoals Reuters en ANP en onze buitenlandse correspondenten. Op basis daarvan krijg ik dan een onderwerp toegewezen en maak ik een item voor het nieuwsbulletin.

Bij RTL Nieuws heb ik de gezelligheid, het contact met collega’s bij de koffieautomaat. Ik vind het heerlijk om die vastigheid af te kunnen wisselen met freelancen. Als freelancer kan ik mijn eigen werktijden bepalen, mijn eigen onderwerpen opzoeken. Daar kan ik heel goed mijn creatieve ei in kwijt.’ 

Je hebt inmiddels een brede waaier aan artikelen geschreven in verschillende toonaarden. Hoe pak je het schrijven van zulke verschillende artikelen aan?

‘Voor RTL Nieuws maak ik nieuwsartikelen, zoals ik dat eerder bijvoorbeeld ook bij Trouw deed. Als ik ‘s ochtends op kantoor kom, heb ik nog geen idee van wat ik aan het einde van de middag heb geschreven. Dat vraagt om snel werken. De site moet immers actueel blijven.

Mijn reportages voor bijvoorbeeld EW Magazine ontstaan op een heel andere manier. Ik zoek daarvoor zelf mijn onderwerpen op. Zo las ik een keer bij Omroep Brabant dat het ziekenhuis in Den Bosch met een ketaminespreekuur zou starten. Dat interesseerde mij en het leek mij boeiend om daarover een reportage te schrijven als "fly on the wall". Je kunt je misschien voorstellen dat het niet gemakkelijk was om deze reportage van de grond te krijgen, maar het ziekenhuis heeft daar fantastisch bij geholpen, door een patiënt te vinden die het prima vond dat ik bij haar spreekuur kwam zitten. Het is uiteindelijk een mooie reportage geworden die een inkijkje geeft in (de gevolgen) van ketamineverslaving en de behandeling die daarvoor ontwikkeld wordt.

Anders dan in een nieuwsartikel wil je in een reportage een sfeer oproepen, je wil de lezer het gevoel geven dat hij erbij is. Dat is in beeld en geluid veel makkelijker dan in tekst. Mijn grote voorbeeld daarin is Orkun Akinci van Trouw. Ik vind hem een van de beste reportageschrijvers van Nederland en hij verdient absoluut een shoutout.’

De journalistiek doet verslag van de toestand van de wereld. Toch zien we wel heel veel slecht nieuws en uitzonderingen, hebben we minder oog voor wat er goed gaat. Hoe kijk jij daarnaar?

‘Het nieuws gaat per definitie over de uitzondering, dat is namelijk nieuw. Daarnaast willen we gelezen en gezien worden en goed nieuws is vaak saai. Bij SBS hebben ze het laatst nog geprobeerd met GoedNieuws Vandaag, maar dat is van de buis gehaald, omdat er te weinig mensen naar keken. Wat dat betreft doen we het hier, denk ik, heel goed. We hopen evenwichtige uitzendingen te maken bij RTL Nieuws; na wat zwaardere onderwerpen is het item voor het weer vaak een luchtiger uitsmijter.

Toch kan het nieuws soms heel heftig zijn. Voor een schrijfdienst moest ik een keer een artikel schrijven over Gazaanse kinderen die door het Israëlische leger in hun hoofd waren geschoten. Daar moest een foto bij. Ik moest dus in de beeldbank van ANP op zoek naar een foto van Gazaanse kinderen die schotwonden in hun hoofd hadden. Dat was geen fijne zoekopdracht.

Als journalist kun je natuurlijk ook achtergrondverhalen maken. Voor EW Magazine schreef ik een keer een reportage over de oer-Hollandse erwt die vanuit Noord-Amerika weer geïntroduceerd werd in de Nederlandse bodem. Als geheel slaagt de journalistiek er, denk ik, zeker in om verslag te doen van de toestand van de wereld zoals die is.’

Met Frank Harbers sprak ik eerder over de verantwoordelijkheid van journalisten om zich bewust te zijn van hun eigen subjectiviteit en daar transparant over te zijn. Welke verantwoordelijkheid zie jij voor journalisten?

‘Je kunt inderdaad niet volledig objectief zijn. Daarom staat in vrijwel alle redactiestatuten een zin als “Wij streven naar objectiviteit.” Streven is daarin een heel belangrijk woord. Het is vaak ook onmogelijk om het hele verhaal te vertellen. Neem nu Gaza. Wat we soms doen is dat we de ene dag een item maken vanuit het Israëlische perspectief en de dag erna een item vanuit het Gazaanse perspectief. Zo proberen we een zo evenwichtig mogelijk beeld van dat conflict te leveren. Maar dat lukt natuurlijk nooit helemaal. En je hebt altijd kans dat kijkers de ene dag wel de reportage vanuit het Israëlische perspectief zien en niet de reportage vanuit het Gazaanse perspectief een dag later. Als redactie krijgen we op beide perspectieven commentaar. Wat dat betreft denk ik dat we het redelijk goed doen. Je kunt, zowel van de NOS als van RTL Nieuws niet zeggen dat ze rechts of links zijn.

Sommige andere nieuwsmerken mogen hun politieke kleur iets meer laten zien. Nieuws van de dag is bijvoorbeeld een televisieprogramma met een uitgesproken rechtse signatuur. Die hoeven zich dan ook minder te verdedigen op kritiek dat ze te rechts zijn. Andere nieuwsmerken zoals De Volkskrant en Trouw zijn iets linkser.’

Welke lessen die je in je studie hebt geleerd, pas je nu nog steeds toe in je werk?

‘Ik denk geregeld terug aan Pragmatiek. Daar leerde ik dat het er in communicatie in principe niet toe doet hoe je iets bedoelt, maar dat het erom gaat hoe iets overkomt. Als journalist ben ik daar natuurlijk heel veel mee bezig. Ik wil de kijker en lezer goed informeren.

Daarnaast heb ik veel gehad aan zowel historische als moderne letterkunde. Letterkundige vakken hebben mijn historisch besef enorm verrijkt, mij inzicht gegeven in het wereldbeeld van mensen door de eeuwen heen. Al die teksten - van Vondel tot Reve en van Beets tot Hermans - hebben mij gevoed en gevormd.’

Heb je nog tips voor huidige studenten Nederlands die net als jij de journalistiek in willen?

‘Ga wat doen in de journalistiek. Tijdens mijn studie had ik een bijbaantje bij Spot TV. Ik heb daar van alles gedaan. Van onderzoek tot redactievergaderingen voorzitten, van verslaglegging tot presentatie en van camerawerk tot monteren. Met die ervaring kon ik binnenkomen bij RTV Noord en vanuit RTV Noord kon ik dan weer naar de NOS. Die ervaring heeft mij uiteindelijk bij RTL Nieuws gebracht.

Daarnaast zou ik alle studenten, of ze nou wel of niet de journalistiek in willen, aanbevelen om een boek te lezen van een schrijver met een migratieachtergrond. Dat heeft mijn blik op de Nederlandse taal en cultuur verrijkt.’

Op de buitenlandredactie van RTL Nieuws zit Warner natuurlijk bovenop de actualiteit. Dat biedt hem het avontuur van het onverwachte. Daarnaast ziet hij het avontuur ook in het freelancen, het zoeken naar onderwerpen voor reportages. Het avontuur zit hem misschien ook wel in de taal, denk ik. Voor RTL Nieuws werkt hij zo neutraal en objectief mogelijk en in zijn reportages mag hij ook zijn persoonlijke stem laten spreken. Daarboven hangt altijd dezelfde vraag: hoe zorg je ervoor dat je boodschap in goede orde wordt ontvangen. Dan pas slaagt de communicatie, dan pas slaagt de journalistiek.

Wil je meer weten over de journalistiek? Lees dan het beroepsprofiel van Lidian Boelens of van Frank Harbers