Een slijmzwam, Trump of ChatGPT: wie van de drie is intelligent?

Wat is menselijke intelligentie en hoe verhoudt het zich tot kunstmatige intelligentie (AI)? De keynote speech van universitair hoofddocent Sebastiaan Mathôt ging precies over deze vraag. Hij vertelde zijn verhaal tijdens de eerste editie van Tammes Talks in House of Connections. 

Het is een bekend experiment: een slijmzwam weet zijn route door een doolhof te vinden naar voedsel. De zwam lijkt over doelgerichte intelligentie te beschikken, maar heeft dit iets met menselijke intelligentie te maken? Met die vraag begon Mathôt zijn verhaal. Daarna volgende een foto van een NVIDIA computerchip gebruikt voor AI en van Donald Trump. Zien we AI als intelligent? En hoe zit het met de Amerikaanse president?

Zowel de zwam, de president en de videochip vertonen vormen van intelligentie, vervolgde hij. Het gebruik van de term intelligentie is erg diffuus, wilde de keynotespreker vooral benadrukken. Om opheldering te geven, richtte Mathôt zich in zijn lezing op de manier waarop in het vakgebied van de psychologie met de term wordt omgegaan. Centraal stond of we theorieën over menselijke intelligentie kunnen gebruiken om AI beter te begrijpen. Ook wilde de universitair hoofddocent ingaan op de vraag of AI menselijke intelligentie zal beïnvloeden.

Olympische Spelen

In de psychologie beschrijft intelligentie hoe mensen cognitieve taken uitvoeren. Mathôt benadrukte dat intelligentie prestaties op een breed scala aan cognitieve taken voorspelt. Mensen die goed presteren op de ene cognitieve taak zijn vaak ook goed zijn in andere cognitieve opdrachten. De universitair hoofddocent vergeleek het met verschillende onderdelen op de Olympische Spelen. Mensen met een erg goede conditie zullen op vrijwel alle Olympische onderdelen beter scoren dan mensen met een veel minder goed fysiek gestel. 

Deze samenhang tussen cognitieve taken is er bij slijmzwammen overduidelijk niet, maar bij Donald Trump waarschijnlijk wel. Hoe zit dat met AI? In verschillende onderzoeken zijn de prestaties van mensen op cognitieve taken vergeleken met die van AI. In vergelijking met mensen heeft AI een veel betere woordenschat en feitenkennis, terwijl het vaak minder presteert op bepaalde visuele patroon- en redeneertaken. Belangrijker is misschien wel dat uit de onderzoeken blijkt dat AI-modellen die goed presteren op de ene cognitieve taak ook vaak goed zijn in de andere taken. Ook bij AI is dus sprake van samenhang tussen prestaties op cognitieve taken. Mathôt noemde het een niet-menselijk intelligentieprofiel.

Intelligentie ‘outsourcen’

Tot slot reflecteerde de universitair hoofddocent op de ontwikkeling van intelligentie bij mensen en de mogelijke invloed van AI hierop. De gemiddelde score op de IQ-test liet wereldwijd een ‘bizarre stijging’ zien in de vorige eeuw, vermoedelijk vanwege betere voeding en meer kansengelijkheid. Maar in de afgelopen twintig jaar is de klad erin gekomen: we scoren steeds iets slechter. Mogelijke verklaringen zijn de invloed van sociale media, Covid of bemoeizuchtige ouders (helikopter parenting), stelde Mathôt.

Ook AI kan invloed hebben op de ontwikkeling van onze intelligentie, omdat mensen steeds minder cognitieve taken zelf hoeven uit te voeren. Er is inmiddels enig onderzoek naar de gevolgen van AI-gebruik in het onderwijs, waarbij kinderen die kunstmatige intelligentie gebruiken bij het studeren gelijkwaardig of zelfs minder scoren tijdens examens. Als we AI ons denkwerk laten doen,  ‘outsourcen’ we onze intelligentie – en dit zal zondermeer gevolgen hebben voor onze menselijke intelligentie, concludeerde de universitair hoofddocent. 

Tammes Talks was een nieuw initiatief van het JTS, waarmee gemeenschappen bij elkaar werden gebracht om digitale trends en uitdagingen te bespreken. Op het programma stonden sessies over digitale geletterdheid en inclusie, digitale soevereiniteit en data-autonomie, autonome systemen en toegepaste AI.