Leiderschap in de klas is niet altijd positief

Al op de basisschool ontstaan informele leiders: leerlingen die de toon zetten en het gedrag van klasgenoten beïnvloeden. Op 23 februari 2026 promoveert socioloog Zhe Dong op onderzoek naar dit fenomeen, gebaseerd op gegevens uit het Nederlandse KiVa-antipestprogramma in de groepen 5 tot en met 8.

Uit het onderzoek van Dong komen twee typen leiders naar voren. Positieve leiders zijn geliefd en populair, en komen op voor slachtoffers van pesten. Negatieve leiders pesten, maar komen opvallend genoeg soms óók op voor gepeste kinderen.. 

Klassen met vooral positieve leiders kennen gemiddeld een beter mentaal welzijn. Een keerzijde is dat gepeste meisjes in deze klassen juist extra last hebben van een laag zelfbeeld en depressieve gevoelens, vermoedelijk doordat zij het pesten aan zichzelf toeschrijven.

In klassen met vooral negatieve leiders is de schoolmotivatie lager, maar schrijven slachtoffers het pesten minder vaak aan zichzelf toe en vaker aan de leiders. Daardoor ervaren zij minder ernstige psychische problemen dan gepeste kinderen in klassen met uitsluitend positieve leiders.

Het onderzoek laat zien dat interventies het verschil kunnen maken. Scholen die werken met KiVa — dat pesten benadert als een groepsproces en inzet op empathie en steun van omstanders — zien een verschuiving van negatief naar positief leiderschap.

De implicatie: leiderschap onder kinderen is niet vanzelfsprekend positief, maar wel beïnvloedbaar. Wie jonge leiders leert hun invloed constructief te gebruiken, kan het sociale klimaat in de klas verbeteren. Daarbij is volgens Dong wel extra aandacht nodig voor meisjes die in een fijne klas de oorzaak van het pesten aan zichzelf toeschrijven.