Vriendschappen beginnen bij demografische overeenkomsten, maar verdiepen zich op andere overeenkomsten

Wie op elkaar lijkt, wordt vaker vrienden. Het is een bekend sociologisch gegeven, samengevat in de uitdrukking birds of a feather flock together. Maar waarin lijken mensen eigenlijk op elkaar wanneer vriendschappen ontstaan? Gaat het vooral om zichtbare kenmerken als geslacht en nationaliteit, of juist om minder opvallende zaken, zoals gedrag en persoonlijkheid — en verandert dat naarmate mensen elkaar beter leren kennen?

Deze vragen stonden centraal in recent gepubliceerd onderzoek van socioloog Daniel Cowen en collega’s. Zij volgden een groep studenten gedurende hun eerste studiejaar, een periode waarin sociale netwerken nog grotendeels vanaf nul worden opgebouwd. De setting is ideaal voor dit type onderzoek, omdat studenten elkaar aanvankelijk nauwelijks kennen maar veel tijd samen doorbrengen, bijvoorbeeld tijdens colleges, werkgroepen en gezamenlijke opdrachten

De onderzoekers brachten in kaart wie met wie bevriend raakte en welke overeenkomsten daarbij een rol speelden. In het begin blijken studenten vooral aansluiting te zoeken bij mensen die op hen lijken in direct zichtbare kenmerken, zoals geslacht en nationaliteit. Dat is niet verrassend, schrijven de auteurs. Wanneer je iemand nog niet kent, zijn dat nu eenmaal de meest voor de hand liggende signalen om op af te gaan.

Naarmate studenten elkaar echter beter leerden kennen, werden hun vriendschapskeuzes minder afhankelijk van demografische kenmerken. Vriendschappen worden dan minder bepaald door wat meteen in het oog springt, en meer door gedeelde interesses, gedrag en houding. Of iemand graag uitgaat, serieus studeert of een slimme student is, blijkt uiteindelijk belangrijker dan afkomst of gender.

De studie laat zien dat vriendschap geen vaststaand gegeven is, maar een proces dat zich ontwikkelt in de tijd. Eerste indrukken bepalen met wie mensen in contact komen, maar niet noodzakelijk wie op de lange termijn hun vrienden blijven. Wat begint bij de buitenkant, verschuift gaandeweg naar wat mensen bindt in hoe zij denken en zich gedragen.