Psychische zorg kijkt te weinig naar de wereld rond de patiënt

Wie zich rusteloos, somber of angstig voelt, krijgt tegenwoordig al snel een psychiatrisch label. Daarmee doet de geestelijke gezondheidszorg de complexiteit van psychisch leed tekort, betogen onderzoekers Laura Batstra en Allen Frances in een onlangs gepubliceerd artikel. Volgens hen laat de sterke focus op het individu te weinig ruimte voor de sociale context waarin psychische problemen ontstaan.

In het tijdschrift Frontiers in Psychiatry beschrijven Batstra en Frances hoe de psychiatrie sinds de publicatie van de derde versie van het diagnostisch handboek DSM in de jaren tachtig, steeds meer is gaan denken in termen van individuele stoornissen. Frances, een Amerikaanse psychiater, was voorzitter van de DSM-IV taakgroep, maar maakt zich zorgen over hoe het boek gebruikt wordt. Psychische klachten worden ten onrechte opgevat als defecten in het brein, terwijl maatschappelijke en sociale factoren naar de achtergrond zijn verdwenen.

Weinig bewijs

Dat is opmerkelijk, schrijven Batstra en Frances, omdat decennia aan hersenonderzoek geen biologische oorzaken hebben opgeleverd voor psychische classificaties. De nadruk op het individu werkt bovendien stigmatiserend en biedt vaak weinig soelaas: de gemiddelde effecten van medicatie en psychotherapie zijn beperkt. Mogelijk juist omdat te weinig rekening wordt gehouden met de omstandigheden waarin mensen leven.

Logische reactie

Psychisch lijden is vaak een logische reactie op moeilijke omstandigheden, stellen de onderzoekers. Armoede, problemen op school of op het werk, eenzaamheid of discriminatie laten sporen na. Door deze klachten te medicaliseren, komen oorzaak en oplossing eenzijdig bij het individu te liggen terwijl contextuele factoren ongeadresseerd blijven.

Contextdiagnose

Batstra en Frances pleiten daarom voor een ‘contextdiagnose’. Daarbij wordt systematisch gekeken naar iemands leefwereld – gezin, werk, sociale positie en ingrijpende levensgebeurtenissen – en naar de vraag welke factoren bijdragen aan de klachten en welke kunnen helpen bij verbetering. De kernvraag zou minder moeten zijn wat er mis is met een persoon, en vaker wat er misgaat in de wereld waarin die persoon moet functioneren.

Andere hulp

Dat vraagt ook om andere vormen van hulp. Niet elk probleem hoeft te worden gevat in een label of bestreden met medicatie. Soms zijn erkenning, praktische ondersteuning of deelname aan sociale activiteiten effectiever – van buurtinitiatieven en wandelgroepen tot koren, leesclubs of vrijwilligerswerk. Bovendien is het een taak van zorgverleners en onderzoekers om actief aandacht te vragen voor de maatschappelijke oorzaken van psychisch leed, aldus Batstra en Frances.