L’ager di Aquinum: analisi dei contesti ed evoluzione diacronica del paesaggio antico
De nederzettingsdynamiek van de Ager Aquinas
Giovanni Murro heeft voor zijn proefschrift onderzoek gedaan naar de nederzettingsdynamiek van de Ager Aquinas (Zuid-Lazio, provincie Frosinone) door middel van een diachrone, multi-scalaire landschapsarcheologische benadering. Zijn onderzoek omvat vijf gemeenten verspreid over 56 vierkante kilometer, waarbij Murro eerder gepubliceerde gegevens heeft geherstructureerd en een grote hoeveelheid ongepubliceerd bewijsmateriaal uit zowel veldonderzoek als opgravingen heeft geïntegreerd.
Murro heeft de dataset, gestructureerd volgens chronotypologische en topografische criteria, geïnterpreteerd vanuit een langetermijnperspectief dat ecologische contexten, sociale praktijken en historische processen als onderling afhankelijke variabelen beschouwt. De Ager Aquinas fungeert als een intermediaire analytische schaal tussen de stedelijke transformaties van Aquinum – met name de progressieve crisis van urbanitas-modellen – en de bredere territoriale dynamiek van Zuid-Lazio. Een vergelijkende analyse met naburige centra in het midden van de Liri-vallei (Interamna Lirenas, Fabrateria Nova, Casinum) plaatst Aquinum binnen een netwerk van onderling verbonden stedelijke en semi-stedelijke landschappen. Dit onthult hoe analoge nederzettingspatronen uiteenlopende resultaten opleveren, afhankelijk van de lokale ecologische, politieke en infrastructurele omstandigheden.
Het methodologische kader is hybride en interdisciplinair en put uit de Nederlandse school van landschapsarcheologie (Pontine Region Project), Italiaanse aerotopografische tradities en een uitgebreide verzameling luchtfoto's. Noodopgravingen op bedreigde erfgoedlocaties leverden cruciale stratigrafische gegevens op, waardoor de chronologische volgorde van de pre-Romeinse periode tot en met de middeleeuwen werd verfijnd.
Verder hanteert Murro een ecologische benadering van het landschap en interpreteert hij verschillende categorieën archeologisch bewijsmateriaal – vindplaatsen, infrastructuur, landschapseenheden – als dynamische componenten van een gehistoriseerd sociaal-ecologisch systeem, waarin bodemkundige en hydrologische factoren verweven zijn met menselijke strategieën van mobiliteit en hulpbronnenbeheer. Het concept van "taskscape" (volgens Tim Ingold) draagt bij aan het begrip van het archeologische landschap als een procesmatige constructie, gevormd door de interactie van economische praktijken, nederzettingsstrategieën en aanpassingen aan de omgeving.
De kritische analyse van meer dan 600 archeologische contexten documenteert processen van diachrone territoriale herstructurering, van pre-Romeinse etnische transities – met name de overgang van de Volsciërs naar de Sidicini – via het geïntegreerde Romeinse stedelijke systeem, tot de geleidelijke fragmentatie in landelijke territoriale vormen.