Skip to ContentSkip to Navigation
TalencentrumOnderdeel van Rijksuniversiteit Groningen

Talencentrum

Express yourself <> understand the world
TalencentrumCommunicatietrainingAcademische vaardighedenHandboekSchriftelijk: studentenStijl

Variatie in woordgebruik

Variatie in woordkeus maakt een tekst vaak prettiger leesbaar, maar kan ten koste gaan van de samenhang en de begrijpelijkheid. In bepaalde gevallen kan overdadig gebruik van verschillende synoniemen voor 1 begrip zelfs ergernis oproepen bij je lezers. Weeg je keuzes dus zorgvuldig af.

Tips

  • Vergroot je vocabulaire door een (online) woorden- of synoniemenboek binnen handbereik te hebben, zoals de online-woordenboeken van Euroglot (met thesaurus) en Van Dale.
  • Let op subtiele verschillen in betekenis of gevoelswaarde, en anticipeer op lezers die de synonymie niet herkennen.

Voorbeelden

"Onder de boog treft u een beeld van de godin Hera aan. De buste is roomwit en heeft zachte, ronde vormen."

  • De synonymie van de woorden ‘beeld’ en ‘buste’ is wellicht niet voor iedereen duidelijk, en kan een misverstand veroorzaken over de betekenis van de tweede zin. Een aanwijzend voornaamwoord biedt uitkomst: "Deze buste is.."

"Reeds in de oudheid was de rei een zeer geliefd discussieonderwerp. Aristoteles omschreef de rol van het koor in zijn Poëtica. Hij vond dat de dichter het koor als een van de acteurs moest beschouwen." (3e-jaars student Nederlands 2000)

  • De synonymie van ‘rei’ en ‘koor’ is niet voor ieder publiek vanzelfsprekend.

Overmatig gebruik van synoniemen

Hoed je voor overmatig en geforceerd gebruik van synoniemen. Ze kunnen onbedoeld op de zenuwen of de lachspieren van de lezer werken.

"Ook Ronald Koeman liet zich zelden voorin zien en verliet later met een ongekend strakke kop de kleedkamer. De toekomstige Barcelonees moet zich hebben geërgerd. Zoals aan de beslissing van zijn kompaan Rijkaard door te schuiven naar het middenveld. De Europa Cupwinnaar is de mening toegedaan dat hij daar het best tot zijn recht komt, maar de Milanees kon dat allerminst waarmaken."

Sportverslaggeverij is bekend vanwege dit type synoniemen.

Stijlbreuk

Pas op voor stijlbreuk. Ze maken dat een tekst niet soepel loopt, en kunnen plagiaat doen vermoeden (of verraden)!

  • Uit een krantenartikel, waarin tussen de formele woorden en constructies erg informele spreektaal opduikt:

"De burgemeester gaf toe dat er onzuiverheden waren opgetreden in de totstandkoming van de aanbesteding. Van diverse ondernemers had hij douceurs aanvaard of "een vorkje geprikt in een heel sjiek restaurant."

  • Uit een studenttekst, waarvan de auteur haar eigen ervaringen zonder bronvermelding aanvult met een passage uit andermans werk:

"Ik vond de verhalenbundel leuk en spannend om te lezen. Ook herkende ik me goed in de hoofdfiguur, die net als ik op jonge leeftijd een relatie met een oudere man heeft gehad. De schrijfster is erin geslaagd om de existentiële worstelingen van geleerde vrouwen in het fin de siècle te vertalen naar nu eens volkse, dan weer erudiete, maar steeds geloofwaardige monologues intérieurs."

© 2002 | RUG, Faculteit der Letteren, project Communicatieve Vaardigheden

Laatst gewijzigd:16 februari 2018 10:00