Skip to ContentSkip to Navigation
TalencentrumOnderdeel van Rijksuniversiteit Groningen

Talencentrum

Express yourself <> understand the world
TalencentrumCommunicatietrainingAcademische vaardighedenHandboekSchriftelijk: studentenStijl

Opening

De opening – dat wil zeggen de eerste zinnen van een tekst – trekt en stuurt de aandacht van de lezer. De lezer komt erdoor te weten wat voor soort tekst zal volgen (ieder genre kent zijn eigen openingsconventies), krijgt een indruk van de inhoud van de tekst én krijgt een eerste indruk van de schrijver.

Het verdient aanbeveling om zorgvuldig na te gaan welk type opening zich leent voor het type tekst dat je schrijft; in het meest gangbare wetenschappelijke genre (onderzoeksverslag) zijn de mogelijkheden wat dit betreft beperkt. Toch kan een overzicht van het repertoire aan mogelijke openingstechnieken en -genres behulpzaam zijn bij het formuleren van een sterke opening.

Missers in onderzoeksverslagen

Veel beginnende onderzoekers hebben de neiging om hun onderzoeksverslagen ‘mooi’ te maken door hun inleiding te openen met een aanknopingspunt in het alledaagse leven. Voorzichtigheid is hierbij geboden; dit soort openingen kunnen snel vergezocht of clichématig worden. In onderzoeksverslagen worden al te journalistieke openingen zelden op prijs gesteld, tenzij ze werkelijk relevant zijn.

Voorbeelden van vergezochte of weinigzeggende openingen (uit onderzoeksverslagen van eerstejaars-Neerlandici over misverstanden in verbale communicatie):

  • "Mensen praten elke dag. Niet alleen met andere mensen, zoals bijvoorbeeld tijdens het werk of bij de kapper, maar ook in zichzelf of met hun huisdier. […]"
  • "Communicatie is erg belangrijk in deze samenleving. Met het steeds populairder geworden internet lijkt belang van communicatie alleen maar toe te nemen. Maar het proces van communiceren verloopt niet altijd even vlekkeloos. Er is vaak ook sprake van miscommunicatie. […]"

Voorbeeld (uit een onderzoeksverslag van een eerstejaars-Neerlandicus over afasie) van een opening die eerder past in een journalistieke dan in een wetenschappelijke tekst:

  • "Nooit meer gewoon een boodschap doen. Nooit meer gewoon je werk doen. Nooit meer een normaal gesprek voeren. Dat zijn de gevolgen van de stoornis afasie. […]"

Openingstechnieken

  • Samenvatting: geeft de voornaamste feiten en gegevens; de rest van de tekst geeft steeds meer details, waardoor de gegevens met de minste nieuwswaarde in de laatste alinea’s terechtkomen (waardoor de tekst 'oprolbaar' wordt)
  • Aankondiging: geeft de onderwerpen aan; wat er aan feiten en gegevens over geschreven zal worden, wordt nog niet onthuld
  • Stelling, raadsel, contrast en paradox: introduceert de inhoud op prikkelende wijze, als probleem dat om een oplossing vraagt
  • Anekdote: introduceert de inhoud met een toepasselijke casus / typerend verhaaltje
  • Grap: introduceert de inhoud op humoristische wijze
  • In medias res: vangt abrupt aan op een spannend punt in het verhaal
  • Vraag: introduceert de inhoud met een uitnodiging aan de lezer om mee te denken
  • Sfeertekening, decor en portret: introduceert de inhoud door bepaalde typerende details te schilderen
  • Citaat: vangt aan met een relevante quote die de tekst authenticiteit en autoriteit verschaft
  • Terug in de tijd: geeft achtergrond aan je onderwerp
  • Ik-opening: vergroot de authenticiteit en overtuigingskracht
  • U-opening: spreekt de lezer direct aan; verkleint de afstand tussen lezer en onderwerp
  • Schokkende cijfers: maakt feiten concreet en onthoudbaar
  • Suggestieve opsomming: levert nieuwsgierigheid en spanning op

Welke opening past bij welke tekst?

Artikel Begin
Column Alle openingen behalve samenvatting en aankondiging
Beschouwing, achtergrond Vraag, stelling, citaat, contrast, paradox, schokkende cijfers
Commentaar, opinie Vraag, stelling, terug in de tijd, citaat, contrast, paradox, schokkende cijfers, ik-opening
Recensie Stelling, ik-opening, u-opening, citaat, vraag, sfeertekening, décor en portret, contrast, paradox, terug in de tijd
Reisverhaal Ik-opening, anekdote, sfeertekening, décor en portret, in medias res, terug in de tijd, suggestieve opsomming, citaat, contrast, paradox
Reportage Anekdote, sfeertekening, décor en portret, citaat, vraag, schokkende cijfers, suggestieve opsomming, contrast, paradox, ik-opening
Interview, portret Anekdote, sfeertekening, décor en portret, citaat, contrast, paradox, vraag, suggestieve opsomming, in medias res
Vakbladartikel Samenvatting, aankondiging, stelling, contrast, paradox, vraag, terug in de tijd
Adviesartikel, didactisch Vraag, u-opening, ik-opening, anekdote, citaat, contrast, paradox

Openingsgenres: intro en lead

Chapeau GEHEIM RAPPORT OVER POLITIE-INFILTRATIE
Kop UNDERCOVERS VERLIEZEN VAN DE ONDERWERELD
Intro JOS SLATS - De meeste undercoveroperaties van de Nederlandse politie leveren geen enkel resultaat op. Ruim twee derde van de infiltratieacties in het criminele milieu loopt op niets uit, of wordt voortijdig stopgezet. Dat blijkt uit de evaluatie van driehonderd undercoveronderzoeken die zich hebben afgespeeld in de jaren 1991 tot en met 1994. Ontnuchterende cijfers uit een 'confidentieel' rapport. Over frontstores en de voordelen van criminele en niet-criminele burgers bij diepte-infiltratie.
Lead Voor de vijfentwintig undercoveragenten van de Nederlandse politie was 1994 een rampjaar. En niet alleen vanwege de nasleep van de IRT-affaire. Er is nog véél meer misgegaan bij het heimelijk penetreren van de onderwereld, zo wordt duidelijk uit het vertrouwelijke rapport van een werkgroep die onder leiding van de Rotterdamse hoofdofficier van justitie, mr. L. de Wit, de stand van zaken opmaakte bij de infiltratieteams.
[Rest van het artikel]
Bron: Vrij Nederland, 17 juni 1995

Intro

Met de term intro wordt gedoeld op het tekstblok dat, veelal in een afwijkend lettertype, bovenaan een journalistiek artikel staat. De lezer moet bij het lezen van een intro vooral gemotiveerd worden om verder te lezen. De intro slaat een brug tussen de kop en het artikel. Een intro stipt het onderwerp van het artikel aan, zonder een samenvatting te geven. De intro kan zonder verlies van informatiewaarde weggelaten worden. De intro:

  • is kort: maximaal 6 à 7 schermregels van 60 aanslagen
  • wordt vaak anders gedrukt dan het resterende artikel: afwijkend(e) lettertype of -grootte, cursivering, vet
  • staat ‘los’ van het verhaal.
  • sluit aan op de kop van het artikel
  • bevat informatie die terug te vinden is in het verhaal; het verhaal moet zelfstandig leesbaar zijn
  • schetst in grote lijnen de journalistieke aanleiding tot het artikel en het onderwerp daarvan
  • bevat vaak ellipsen, opsommingen en genre-aanduidingen
  • kan eventueel geschrapt worden zonder het artikel in het geheel aan te tasten.

Lead

Een lead is de eerste alinea van het verhaal in een journalistiek artikel. In de lead wordt het nieuws kort en helder aangeboden. De lead kan niet worden weggelaten omdat hij, als eerste alinea van de eigenlijke tekst, de voornaamste informatie in een notendop bevat. De lead kan anders gedrukt zijn dan het resterende artikel: afwijkend(e) lettertype of -grootte, cursivering, vet. De belangrijkste eisen worden gesteld aan de eerste zin van een lead. De eerste zin:

  • is bij voorkeur actief en positief, mag nooit inhoudsloos zijn
  • is helder en logisch, bevat zo weinig mogelijk bijzinnen, haakjes en gedachtestreepjes
  • verstrekt niet te veel mededelingen ineens
  • bevat weinig bijwoorden en bijvoeglijk naamwoorden en is vrij van gemeenplaatsen
  • begint zelden of nooit met een bijzin en alleen met een quote als die functioneel en kort is
  • bevat meestel nog geen bronaanduiding
  • heeft klankwisseling en ritme

Bronnen

  • Burger, P. & de Jong, J. (1997). Handboek Stijl. Adviezen voor aantrekkelijk schrijven. Groningen: Wolters-Noordhoff.

© 2002 | RUG, Faculteit der Letteren, project Communicatieve Vaardigheden

Laatst gewijzigd:16 februari 2018 10:00