Vrouwen in de Bijzondere Collecties: Aletta Jacobs
Belangrijke vrouwen uit de geschiedenis van de Rijksuniversiteit Groningen kunnen natuurlijk niet ontbreken in deze serie. De eerste is Aletta Jacobs (1854-1929), een van Nederlands meest prominente feministen. Ze blijft zeer actueel; dit blijkt onder andere uit de dit jaar verschenen Aletta de Musical. Ze was de eerste vrouwelijke student in Nederland die officieel was ingeschreven, haar examens mocht afleggen en haar opleiding voltooide.
Om dit te mogen doen, had ze een brief gestuurd aan Johan Rudolf Thorbecke, minister van Binnenlandse Zaken. Hij was in feite de minister-president, maar die titel bestond toen nog niet.
Thorbecke verleende haar toestemming om zich in te schrijven en de examens in wis- en natuurkunde ter voorbereiding voor de geneeskunde af te leggen, maar in eerste instantie voor één jaar. Het jaar erop deed Aletta Jacobs vervroegd examen in meerdere vakken, omdat Thorbecke op sterven lag en er zorgen waren dat hij zou worden opgevolgd door iemand die minder ruimdenkend was. Vijf dagen voor zijn dood, op 30 mei 1872, gaf hij toestemming om Aletta Jacobs definitief toe te laten aan de universiteit. In 1878 slaagde ze voor het arts-examen en in 1879 promoveerde ze tot doctor in de medicijnen; ze was toen 25.
Ze vestigde zich als huisarts in Amsterdam, aan de Herengracht. Ze vond het belangrijk dat vrouwen hun eigen keuzes konden maken. Ze introduceerde het pessarium, een voorbehoedsmiddel dat vrouwen kunnen gebruiken. Ze wilde vrouwen ook leren hoe hun lichaam in elkaar zit en werkt, zodat ze beter begrepen wat er in hun lichaam gebeurde.
Om dit te bereiken, schreef ze het werk De Vrouw : Haar Bouw en haar Inwendige Organen. Het is een duidelijk boek in moderne taal met veel afbeeldingen. Het was ook zeer populair! Er werden zes drukken van uitgegeven tussen 1898 en 1921 - iets wat heel bijzonder was voor een populair-wetenschappelijk werk. De UB heeft exemplaren van de 4e, 5e en 6e druk. Achterin zit een in kleur gedrukt model van een vrouw, dat volledig opengeklapt kan worden.
Daarnaast maakte Jacobs zich hard voor het vrouwenkiesrecht. In 1894 richtte ze samen met onder anderen feminist en politicus Wilhelmina Drucker de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht op. Ze werd president van de afdeling in Amsterdam en hét gezicht van de beweging voor vrouwenkiesrecht. We hebben drie uitgaven van de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht met bijdragen van Aletta Jacobs. In een daarvan, uit 1916, staat een artikel van Jacobs waarin ze uitlegt waarom vrouwen die werken voor loon kiesrecht moeten hebben. Ze kunnen nu geen invloed uitoefenen op mannen die de vraagstukken behandelen die directe impact hebben op hun leven. Ze kaart onder andere de - toen zeer grote - loonkloof tussen mannen en vrouwen aan. Over dit onderwerp zegt zij bijvoorbeeld op bladzijde 22:
Opvallend treedt dit steeds aan het licht wanneer leeraren of leeraressen aan Staats- of Gemeente-inrichtingen gevraagd worden. Men vraagt een leeraar of leerares, die dezelfde examens moet hebben afgelegd, die hetzelfde aantal lesuren aan dezelfde kinderen hebben te geven en dan bepaalt men het salaris van den leeraar altijd eenige honderden guldens hooger dan van de leerares. Deze onrechtvaardigheid zoekt men te verschuldigen met de onjuiste bewering dat “een man meer behoeften heeft dan een vrouw”. Wilde men inderdaad de mannen en vrouwen naar hunne behoeften betalen, dan zou men tot vreemde gevolgen komen.
Het is een bekend fenomeen dat mannen over het algemeen nog steeds meer verdienen dan vrouwen, al blijkt dat nu niet zo duidelijk meer uit vacatures. Hoewel niet meer alles waarover Jacobs in 1916 schrijft nog toepasselijk is, is haar tekst nog steeds interessant en op veel vlakken ook relevant.
Het Gedenkboek dat werd uitgegeven ter gelegenheid van het 25-jarig bestaan van de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht (1894-1919), maakt duidelijk hoe belangrijk Jacobs was voor deze vereniging. Ze was president van de vereniging van 1903 tot 1919, en het is daarom logisch dat ze vermeld wordt, maar ze is wel heel prominent aanwezig. Het boek opent met een paginagroot portret van haar met het onderschrift ‘Presidente van de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht’. De pagina ernaast bevat een gedicht met de titel ‘Dr. Aletta H. Jacobs’ dat beschrijft hoe zij na een jarenlange strijd het lot van vrouwen heeft veranderd met rede en wilskracht.
Jacobs maakte gelukkig dat mee waar ze lang voor streed: ze kon uiteindelijk naar de stembus. Deze foto is genomen op 5 juli 1922, de eerste dag dat vrouwen mochten stemmen. Je ziet meerdere vrouwen. Aletta Jacobs is degene met de bloemen in het midden. Naast haar staan onder andere Jeanette Broese van Groenou-Wieseman en Miel Coops-Broese van Groenou. Over de connecties van Aletta Jacobs met de familie Van Broese van Groenou kun je meer lezen in dit werk van Inge de Wilde.
