Bij de Universiteitsbibliotheek Groningen maken we bewuste keuzes over onze digitale aanwezigheid. We zijn overgestapt naar Mastodon en PeerTube, platforms die deel uitmaken van het Fediverse: een ecosysteem van gedecentraliseerde, niet-commerciële sociale netwerken dat buiten de logica van big tech-algoritmes valt, zoals Meta (Facebook en Instagram) en Google (YouTube). Deze keuze sluit aan bij ons primaire doel als bibliotheek: het verstrekken van betrouwbare informatie, het bevorderen van open science en het stimuleren van digitale autonomie.

En toch zijn we nog op Instagram. We zijn daar niet omdat het aansluit bij onze waarden, maar omdat het ons helpt in contact te blijven met studenten, en dat contact is waardevol. Onze student-medewerkers maken content die aansluit bij hun leefwereld en Instagram is - naast ons bibliotheekgebouw - de plek waar we zichtbaar zijn in het studentenleven.
Maar studenten zitten niet op Instagram voor ons. Ze zitten er omdat hun netwerk daar is, dus zijn wij hen gevolgd naar het platform. Maar hoe langer we blijven, hoe moeilijker het wordt om die keuze vanuit onze eigen principes te rechtvaardigen. We vinden dat het tijd is om dat hardop te zeggen.

Wij leren wat Instagram ondermijnt

Informatievaardigheden vormen de kern van ons werk als bibliotheek. We helpen studenten om een actieve, kritische houding te ontwikkelen bij het zoeken naar informatie: gericht zoeken, bronnen beoordelen op betrouwbaarheid en informatie effectief verwerken.
Het algoritme van Instagram doet het tegenovergestelde: het filtert wat gebruikers te zien krijgen op basis van engagement, niet op basis van betrouwbaarheid. Virale posts, sensationele of emotionele content krijgen meer zichtbaarheid, ook als ze misleidend of onjuist zijn. Wanneer we iets op Instagram plaatsen, maken we deel uit van dat systeem. Geeft dat een dubbelzinnige boodschap af? Wij denken van wel. 

Het welzijn van studenten: meer dan alleen een prettige studieomgeving

Het welzijn van studenten staat hoger dan ooit op de agenda van onze universiteit. Als bibliotheek dragen we hieraan bij met toegankelijke studieruimtes, een rustige en veilige werkomgeving en ondersteuning voor studenten bij het omgaan met studiedruk. We denken ook na over hoe digitale platforms hierin passen. In maart 2026 oordeelde een Amerikaanse jury dat Instagram opzettelijk verslavend is ontworpen, met schadelijke gevolgen voor de geestelijke gezondheid van gebruikers. Dat is moeilijk te rijmen met onze verantwoordelijkheid voor studenten. 

Dit hebben we al eens meegemaakt

We zijn in 2023 gestopt met X omdat we geen antwoord konden geven op de simpele vraag: waarom zijn we hier eigenlijk nog? Diezelfde vraag geldt nu voor Instagram, maar het antwoord is niet eenduidig. Weggaan betekent niet automatisch dat er iets beters voor in de plaats komt. Toen we X verlieten, hadden we onze plek in de academische gemeenschap op Mastodon al gevonden, en dat bleek voor ons zelfs een beter passend platform. Wat Instagram betreft, zijn we nog aan het uitzoeken hoe een alternatief eruit zou kunnen zien. Kan het Fediverse studenten aantrekken? Er lijken maar weinig studenten gebruik te maken van de Mastodon-server van SURF, die beschikbaar is voor alle Nederlandse universiteiten. Pixelfed - het  Fediverse-alternatief  van Instagram - bestaat wel, maar is nog te onbekend om het gat op te vullen. Helemaal stoppen met sociale media roept een andere vraag op: verliezen we dan het contact met studenten, en daarmee ook een plek waar we juist met hen over dit soort kwesties in gesprek kunnen gaan en samen alternatieven kunnen verkennen?

Wat vragen we eigenlijk?

We stappen morgen niet zomaar van Instagram af. Maar we willen ook niet doorgaan met iets wat we niet kunnen verdedigen. Hoe ziet goede (online) studentencommunicatie eruit zonder Instagram? Wat zouden studenten missen, en wat zouden ze erbij winnen? Zijn er instellingen die hier al een antwoord op hebben gevonden?

We willen daarom onderzoeken welke alternatieven er zijn, samen met studenten, onderzoekers, professionals en iedereen die hierover ideeën heeft.

Denk je met ons mee? Deel je ideeën in de comments  of stuur een e-mail naar  communicatie-bibliotheek rug.nl.