Studentenverenigingen zoeken naar nieuwe balans in alcoholcultuur
Hoe ga je als studentenvereniging om met een cultuur waarin alcohol vaak centraal staat, maar waarin tegelijkertijd steeds meer aandacht is voor gezondheid, veiligheid en inclusiviteit? Die vraag stond centraal tijdens een workshopdag in Groningen, georganiseerd vanuit het alcoholreguleringsproject van de Faculteit Rechtsgeleerdheid van de Rijksuniversiteit Groningen. De workshopdag werd georganiseerd in samenwerking met de Aletta Jacobs School of Public Health en Stichting Door Het Geluid (DHG), en gefinancierd door ZonMw vanuit het project Alcoholregulering. Tijdens de bijeenkomst gingen bestuurders van verschillende studenten-, sport- en studieverenigingen met elkaar in gesprek over alcoholgebruik, beleid en verantwoordelijkheid.
Tijdens de bijeenkomst werd duidelijk dat veel verenigingen zoeken naar een nieuwe balans. Alcohol speelt nog altijd een grote rol in het studentenleven, maar tegelijkertijd groeit het bewustzijn dat verenigingen ook een verantwoordelijkheid dragen voor het welzijn van hun leden.
Invloed van alcoholindustrie
Een van de thema’s die aan bod kwam, was de rol van de alcoholindustrie in het publieke debat over gezondheid. Volgens spreker Luc Hagenaars oefenen grote alcoholproducenten via lobby, marketing en strategische communicatie invloed uit op hoe er over alcohol wordt gesproken. Hij plaatste de sector in een bredere context van wat hij de “Big Four” noemt: industrieën rond tabak, alcohol, suiker en ultrabewerkte voeding. Volgens hem dragen deze sectoren in belangrijke mate bij aan mondiale gezondheidsproblemen.
Hagenaars wees ook op de machtsconcentratie binnen de alcoholmarkt, waar een groot deel van de productie in handen is van een beperkt aantal multinationals. Daarnaast besprak hij zogenoemde pouring rights-contracten: exclusieve afspraken tussen drankleveranciers en studentenverenigingen over het schenken van bepaalde merken. Over deze contracten is vaak weinig openbaar bekend, onder meer door geheimhoudingsafspraken en minimale afnameverplichtingen. Volgens Hagenaars kunnen dergelijke afspraken indirect bijdragen aan een hogere alcoholconsumptie binnen verenigingen.
Van wetgeving naar praktijk
Naast bredere maatschappelijke ontwikkelingen werd ook gekeken naar de praktische kant van alcoholbeleid binnen verenigingen. Tijdens een workshop over wet- en regelgeving door Maaike Atsma van de Rechtenfaculteit bespraken deelnemers de kaders uit de Alcoholwet en het Wetboek van Strafrecht. Daarbij ging het vooral over de vraag hoe verenigingen hun verantwoordelijkheid invullen bij activiteiten waar alcohol wordt geschonken. Voorbeelden zijn gedragscodes, toezicht tijdens feesten en het inzetten van zogenoemde nuchterheidsdiensten.
Bestuurders wisselden ervaringen uit over de manier waarop zij dit organiseren. Ook kwam de vraag aan bod hoe verenigingen omgaan met bezoekers die al onder invloed zijn voordat een activiteit begint.
Veilig uitgaan en sociale normen
Ook de gemeente Groningen was betrokken bij de workshopdag. Vertegenwoordigers van de gemeente spraken met studenten over veiligheid in het nachtleven en de rol van sociale normen.
Volgens de gemeente is er de afgelopen jaren meer aandacht gekomen voor problemen zoals drugsgebruik, geweld en grensoverschrijdend gedrag in het uitgaansleven. Het aantal geweldsincidenten is volgens de gemeente vooral in het weekend toegenomen. Een mogelijke verklaring is dat verschillende groepen uitgaanspubliek samenkomen: doordeweeks vooral studenten, in het weekend ook meer bezoekers van buiten de stad. Tegelijkertijd ging het gesprek ook over sociale verwachtingen rondom alcoholgebruik. Sommige studenten gaven aan dat niet-drinken binnen verenigingen soms nog altijd als afwijkend wordt gezien. Wanneer alcoholvrije alternatieven minder zichtbaar zijn, kunnen studenten die niet drinken zich buitengesloten voelen.
Problematisch gebruik bespreekbaar maken
Een belangrijk onderdeel van de dag was het herkennen van problematisch alcoholgebruik onder studenten. Volgens verslavingsdeskundigen kan intensief drinken binnen de studentencultuur zo normaal zijn geworden dat signalen van afhankelijkheid soms pas laat worden herkend.
Tijdens een workshop van stichting Door het Geluid en Verslavingszorg Noord-Nederland oefenden studenten met het voeren van gesprekken met vrienden of studiegenoten bij wie zij zich zorgen maken. Daarbij werd het zogenoemde WEG-model besproken: Waarnemen, Effect en Gedrag. Het model helpt om zorgen te uiten zonder direct te oordelen en ruimte te laten voor het perspectief van de ander.
Veranderende tijdsgeest
De workshopdag werd afgesloten met een gesprek met wethouder Manouska Molema van de gemeente Groningen. Volgens haar verandert de maatschappelijke norm rond alcoholgebruik langzaam. “Ik ben blij dat we niet meer in de tijdsgeest van vroeger zitten,” zei ze. Tegelijkertijd erkende ze dat er soms een verschil bestaat tussen beleid op papier en de dagelijkse praktijk. Volgens Molema werkt de gemeente aan een bredere aanpak rond veilig uitgaan en studentenwelzijn, waarbij niet alleen naar alcohol wordt gekeken maar ook naar de algemene gezondheid en ontwikkeling van jongeren.
De samenwerking tussen de gemeente en studentenverenigingen is volgens haar de afgelopen jaren bovendien intensiever geworden. “Een aantal jaar geleden was die relatie een stuk minder intensief. We willen juist het gesprek blijven voeren.”
Bewustwording binnen verenigingen
Voor veel aanwezige studenten stond de dag vooral in het teken van uitwisseling. Bestuurders van verschillende verenigingen gingen met elkaar in gesprek over hun beleid en de uitdagingen die zij tegenkomen. Tegelijkertijd benadrukten sommige studenten dat het belangrijk is dat ook wordt gezien hoeveel verenigingen al doen om verantwoord met alcohol om te gaan.
De workshopdag liet zien dat studentenverenigingen zich steeds bewuster zijn van hun rol in het alcoholgebruik onder studenten, en actief zoeken naar manieren om een veiligere en gezondere omgeving te creëren.