Aletta Jacobs

Aletta Jacobs werd op 9 februari 1854 geboren in Sappemeer, in een huurwoning aan de  Borgercompagniesterstraat 12.Dat Jacobs vooral faam zou verwerven als voorvechter voor gelijke rechten van de vrouw, wist ze toen nog niet.

Maar binnen het gezin Jacobs was gelijke behandeling van de jongens en de meisjes al vanzelfsprekend. Zelfde school, evenveel zakgeld en nagenoeg dezelfde plichten in huis.

In een dorp als Sappemeer was de lagere school ook gewoon voor jongens en meisjes, de lessen waren voor allen gelijk en ook speelde standsverschil geen rol. Na de lagere school hield Aletta het twee weken uit op de jongedamesschool, waar ze naartoe was gestuurd. De meisjes werden goede manieren geleerd, een beetje Frans en handwerken. Van “dergelijke beuzelarij” had Aletta gauw genoeg.

In 1870, de familie Jacobs woonde inmiddels in de gekochte dokterswoning aan de Noorderstraat 19 in Sappemeer, werd ze als toehoorder toegelaten tot de Rijks HBS aan de  Noorderstraat 151 in Sappemeer, maar ook daar was ze snel vertrokken.

Ze ging haar moeder in het huishouden helpen. Maar dit, besloot ze, was haar toekomst niet; ze wilde arts worden. Hoewel vader arts was en broer Julius voor arts studeerde, waren haar ouders niet meteen enthousiast over de wens van Aletta om arts te worden. In 1869 hoorde Aletta van een vriend van haar vader, dr. L. Ali Cohen., over de eerste vrouw die geslaagd was voor het diploma leerling-apotheker, Aaltje Visser uit Lemmer.

Haar vader moedigt haar aan om dit examen te  doen. Ze rondt de de opleiding tot assistent-apotheker met goed gevolg af en besluit daarna wél medicijnen gaan studeren. Haar vader was nog steeds niet erg enthousiast omdat deze studie hem te zwaar leek voor zijn dochter. Aletta vroeg zich af waarom ze wel zou kunnen doorstuderen voor  apotheker en niet voor arts? 

Op 20 april 1871 schreef ze zich in als student aan de Rijksuniversiteit Groningen. In de Groninger Archieven is het originele Album Academicum aanwezig waar Aletta zich ingeschreven heeft.

In 1872 legde Aletta, voorbereidend op de studie der medicijnen,”judicium sine laude” (niet zonder lof)  het kandidaats in wis- en natuurkunde af. Dit was een verplicht examen om met de studie medicijnen te mogen beginnen.

Uiteindelijk promoveerde Aletta Jacobs op 8 maart 1879 op de lokalisatie van hersenfuncties. Interessant, want uit onderzoeken blijkt dat er gemiddeld verschillen tussen de hersenen van mannen en vrouwen bestaan. Aletta streed echter vooral voor een gelijke positie voor vrouwen in de maatschappij, gelijke rechten voor werk, recht, onderwijs en kiesrecht. Net als zij vroeger in haar opvoeding had meegekregen.

Jammer genoeg was deze promotiedatum niet de aanleiding om 8 maart als Internationale Vrouwendag in te stellen. De historische oorsprong van deze dag is de staking in 1908. In New York staakten duizenden vrouwelijke textielarbeiders voor een gelijk loon en betere arbeidsomstandigheden. Later, in 1917, vond in St. Petersburg eenzelfde staking plaats en naar aanleiding daarvan werd in 1921 uiteindelijk als 8 maart als Internationale Vrouwendag uitgeroepen.
Maar Jacobs wordt in Groningen niet vergeten.

In maart organiseert de Rijksuniversiteit Groningen de jaarlijkse de Aletta Jacobs Lezing. Ook reikt de RUG tweejaarlijks de Aletta Jacobsprijs uit aan een vrouw met een academische opleiding die een voorbeeldfunctie vervult voor vrouwen.
En het enige monument in Groningen dat aan een vrouw is gewijd, is het borstbeeld op het Harmonieplein.
En natuurlijk de ‘mural’ naast de Universiteitsbibliotheek door de De Grunnegse Vaafwichters (VAAF). Die overigens reuring veroorzaakt door de tekst “studying is for ugly girls’ op de kleding van Aletta Jacobs. De historische context is blijkbaar  vergeten.