Brede welvaart en vertrouwen centraal in Staat van Groningen en Noord-Drenthe 2026

De nieuwste editie van de Staat van Groningen en Noord-Drenthe (SvGND) is op 11 mei 2026 gepresenteerd aan Regeringscommissaris Henk Nijboer. Het laat zien hoe groot de maatschappelijke impact van de gaswinning nog altijd is. Het rapport volgt de voortgang van Nij begun, het langjarige herstelprogramma van het Rijk dat gericht is op schadeherstel, versterking, verduurzaming en sociaal-economisch perspectief voor inwoners van Groningen en Noord-Drenthe. De SvGND monitort de maatschappelijke verandering (impact), effecten (outcome) en resultaten (output) van dit beleid, in opdracht van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK).

De monitor kijkt verder dan alleen fysieke schade. Centraal staat het begrip brede welvaart: de kwaliteit van leven van inwoners, waaronder gezondheid, bestaanszekerheid, onderwijs, leefomgeving en vertrouwen in de overheid. De conclusie is duidelijk: de brede welvaart in delen van Groningen en Noord-Drenthe blijft achter bij de rest van Nederland, terwijl de verschillen tussen gemeenten én tussen inwoners groot zijn.

Ook het vertrouwen in de overheid staat onder druk. Vooral inwoners die langdurig te maken hebben gehad met schade, versterkingstrajecten en onzekerheid ervaren minder vertrouwen in instanties. Tegelijkertijd benadrukt het rapport dat herstel van vertrouwen tijd vraagt en sterk samenhangt met duidelijke communicatie, voorspelbare processen en erkenning van ervaringen van inwoners.

De cijfers laten zien dat de hersteloperatie omvangrijk blijft. Sinds 2018 zijn ruim 656.000 aanvragen voor schadeafhandeling ingediend en is ongeveer € 3,1 miljard uitgekeerd. Daarnaast vallen bijna 28.000 adressen onder de versterkingsopgave. Hoewel veel woningen inmiddels voldoen aan de veiligheidsnorm, blijft de uitvoering complex en langdurig.

Naast herstel richt Nij begun zich op de toekomst. Via de Sociale Agenda en Economische Agenda wordt geïnvesteerd in gezondheid, onderwijs, bestaanszekerheid, werkgelegenheid en innovatie. Daarbij gaat speciale aandacht uit naar jongeren, verduurzaming van woningen en regionale economische ontwikkeling. In de toekomstige versies van de Staat van Groningen en Noord-Drenthe zal deze aanpak steeds meer de aandacht krijgen.

Aletta speelde bij de totstandkoming van deze monitor een belangrijke rol via Aletta Advies, dat onderdeel is van het consortium met KplusV, CMO Stamm en SEO, achter de Staat van Groningen en Noord-Drenthe. Vanuit die rol droeg Aletta Advies onder meer bij aan het betrekken van experts en wetenschappelijke kennis, de vormgeving en presentatie van de monitor en de ontwikkeling van de nieuwe rol van ‘gebiedsfluisteraar’. Met deze rol wordt geprobeerd zicht bieden op de beleefde werkelijkheid van beleid. Niet alleen voor inwoners en gedupeerden, maar ook vanuit de betrokken professionals in de uitvoering. Veel van de betrokken experts bij het rapport kwamen voort uit het netwerk van Aletta. Daarmee werd wetenschappelijke kennis direct verbonden aan de leefwereld en ervaringen van inwoners in de regio.

Voor Aletta benadrukt het rapport het belang van een integrale blik op gezondheid en welzijn. De gevolgen van de gaswinning raken niet alleen woningen, maar ook mentale gezondheid, leefbaarheid, sociale samenhang en kansen voor toekomstige generaties. Daarmee bevestigt de monitor hoe belangrijk samenwerking tussen wetenschap, beleid en praktijk is om gezondheidsverschillen in de regio duurzaam aan te pakken.